Μια τριπλή γεωπολιτική ήττα

Η επικείμενη λήξη του πολέμου στη Συρία, η άδοξη κατάληξη της κουρδικής “ανεξαρτησίας” και η κατατρόπωση των τζιχαντιστών σε Ιράκ και Συρία δημιουργούν μια κατάσταση χωρίς προηγούμενο στη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιοχή, ακόμα και στη χώρα μας. Οι καταστάσεις που έχουν διαμορφωθεί δεν οδηγούν σε κάποιο status quo ante, αλλά στην πλήρη ανατροπή των γεωπολιτικών δεδομένων. Οι εξελίξεις είναι πολύ πιο σημαντικές απ’ όσο δείχνουν και δεν νομίζω πως είναι υπερβολή να πούμε ότι από τη Μέση Ανατολή έχει αρχίσει αυτό τον καιρό το τελικό ξήλωμα της Νέας Τάξης Πραγμάτων που διακήρυξαν οι πρόεδροι Bush, πατήρ και υιός. Αν μη τι άλλο, τα πράγματα στη Μέση Ανατολή αποδεικνύουν την αυτοκρατορική υπερεπέκταση[1] της Αμερικής και πόσο εξωπραγματικό, έωλο και βραχύβιο ήταν το “όραμα” για μια παγκόσμια Pax Americana που θα στήριζε την παραπαίουσα χρηματοπιστωτική παγκοσμιοποίηση. Οι ηττημένες στη Μέση Ανατολή δυνάμεις (ΗΠΑ, Ισραήλ, Σαουδαραβία) χωρίς αμφιβολία διαθέτουν πολλά ακόμα βέλη στη φαρέτρα τους και δεν πρέπει να αποκλείονται νέες επικίνδυνες αναφλέξεις. Ένας ακόμα μείζων πόλεμος στη Μέση Ανατολή φαίνεται πιθανός, όπως με αρκετή επιφυλακτικότητα αναλύει ο γνωστός blogger Saker στο κείμενό του A ZioWahabi attack on Hezbollah and Iran? Παρ’ όλα αυτά, φαίνεται πως ο κόσμος ιστορικά έχει διαβεί ένα σημαντικό Ρουβίκωνα και το ζήτημα μονοπολικός vs. πολυπολικού κόσμου έχει κριθεί υπέρ του δευτέρου.

Συνέχεια

Advertisements

Η ιστορία απευθύνεται σε ενηλίκους

Έχει νόημα η ιστορία; Είναι τυχαία αυτά που μας συμβαίνουν, μια χαώδης παρέλαση ασύνδετων τραγωδιών και θριάμβων, μια άσκοπη και αδικαίωτη δοκιμασία; Ή μήπως πίσω από την αγωνία του ιστορικού ανθρώπου κρύβεται ένα σχέδιο, ένας μυστικός σκοπός, ένας κάποιος προορισμός; Κι αν όχι σχέδιο, σκοπός ή προορισμός, τουλάχιστον ένα σχήμα, ένα pattern, μια κρυμμένη αλλά υπαρκτή κανονικότητα;

Τι ερώτημα κι αυτό! Μιλάμε για το Άγιο Δισκοπότηρο των φιλοσόφων της ιστορίας. Με κορυφαίο παράδειγμα τον Oswald Spengler και το επικών προδιαγραφών opus του, Η παρακμή της Δύσης (μια μικρή γεύση των θέσεων αυτού του συγγραφέα μπορείτε να βρείτε στο σύντομο βιβλίο του Άνθρωπος και τεχνική σε μορφή PDF και μετάφραση δική μου). Όμως σήμερα εδώ δεν έχω σκοπό να συζητήσω το μέγιστο αυτό ερώτημα από τη σκοπιά φιλοσόφων, ιστορικών και άλλων κατ’ επάγγελμα ή καθ’ έξιν διανοούμενων. Αντίθετα, θα επιτρέψω στην εντελώς μη πολιτικώς ορθή πλευρά μου να παρουσιάσει και να σχολιάσει το πόνημα Η μοίρα των αυτοκρατοριών ενός κορυφαίου Βρετανού ιμπεριαλιστή, ενός βαμμένου καραβανά, του υποστράτηγου sir John Glubb. Μπορείτε να κατεβάσετε αυτό το σύντομο (34 σελίδες Α4) αλλά σημαντικό, κατ’ εμέ βεβαίως, κείμενο σε μορφή PDF και σε δική μου μετάφραση κάνοντας κλικ στον παραπάνω σύνδεσμο. Ένα σύντομο βιογραφικό του συγγραφέα βρίσκεται στο τέλος του εγγράφου.

Συνέχεια

Αποσχίσεις και συσπειρώσεις

Η πρόσφατη καταλανική κρίση επισφραγίζει με δραματικό τρόπο τις σχεδόν καθημερινές τεκτονικές ανατροπές που συμβαίνουν στο ευρωπαϊκό όσο και στο παγκόσμιο επίπεδο. Η βεστφαλιανή[1] τάξη του κόσμου δεν απειλείται πλέον μόνο από τις μηχανορραφίες, τις στρατιωτικές επεμβάσεις και τις μυστικές επιχειρήσεις της αμερικανικής αυτοκρατορίας και των συμμάχων-συνεργών της (Ισραήλ, Ηνωμένο Βασίλειο και τις παραφυάδες του – έως ένα βαθμό και από τη Γερμανία και τη Γαλλία, αν και στις τελευταίες αρχίζει να βλέπει κανείς σημάδια… διχασμένης προσωπικότητας). Δεν απειλείται μόνο από την ανάδυση περιφερειακών συσπειρώσεων (πολυπολισμός), αλλά και από μια σειρά αποσχιστικών κινημάτων, που ακόμα και όταν υποκινούνται και χρηματοδοτούνται έξωθεν, διαθέτουν έναν αυθεντικό πυρήνα αιτημάτων εθνικής, πολιτιστικής ή θρησκευτικής ανεξαρτησίας.

Συνδυασμένες με τα αδιέξοδα που προκαλεί η ολοένα και βαθύτερη οικονομική κρίση, οι τάσεις αυτές προκαλούν εύλογα ερωτήματα: Πόσο ρεαλιστικά είναι αυτά τα κινήματα; Υποκρύπτουν άραγε μια πραγματική ιστορική δυναμική ή είναι περαστικά φαινόμενα; Και το κυριότερο, μπροστά στο φάσμα της σταθερής παρακμής του βιομηχανισμού, αποτελούν μήπως τους προδρόμους ενός πολιτικά κατακερματισμένου κόσμου; Ένα πάντως είναι βέβαιο: Οι ιστορικοί συγκρουσιακοί πόλοι του ύστερου βιομηχανισμού σβήνουν σαν το χαμόγελο της γάτας του Τσεσάιρ[2] κι αυτό που αρχίζει να αχνοφαίνεται στον πολιτικό και διεθνοπολιτικό ορίζονται είναι ξένο προς όσα γνωρίζαμε. “Τότο, έχω την εντύπωση πως δεν είμαστε πια στο Κάνσας”[3]. Έτσι η καταλανική κρίση, ανεξάρτητα από την έκβασή της, μας δίνει την ευκαιρία να εξετάσουμε μερικά βασικά ζητήματα και να προσπαθήσουμε να αποκρυπτογραφήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει.

Συνέχεια

Ο μετάνθρωπος ξαναχτυπά!

Ετοίμαζα ένα άλλο κείμενο για να δημοσιευθεί σήμερα στο μπλογκ, όταν είδα σε εφημερίδα την είδηση: “Θα ζούμε για πάντα μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή! Δήλωση κορυφαίου Βρετανού φυσικού” (“Δημοκρατία”, Σάββατο 7 Οκτωβρίου 2017). Και το κείμενο που ακολουθούσε ήταν μια κακοχωνεμένη περίληψη των τρανσουμανιστικών θεωριών για τον “μετάνθρωπο”. Αλλά, σύμφωνα με το ειδησάριο, δήλωσε και άλλα χαριτωμένα ο κορυφαίος αυτός κύριος στην αγγλική φυλλάδα “The Sun”:

Η αθανασία μπορεί σύντομα να αποτελέσει πραγματικότητα για τον άνθρωπο με ένα… απλό “ανέβασμα” των δεδομένων του ανθρώπινου εγκεφάλου σε ένα ηλεκτρονικό υπολογιστή[…] Ο Κοξ εξήγησε ότι δεν βρίσκει “απολύτως κανένα λόγο” για τον οποίο η ανθρώπινη νοημοσύνη να μην μπορεί να προσομοιωθεί από υπολογιστές[…] Μια τέτοια εξέλιξη θα μας επέτρεπε να ζούμε σ’ ένα κόσμο απεριόριστων εικονικών εμπειριών και τελικά να πετύχουμε την αθανασία. “Δεν νομίζω ότι τα μυαλά των ανθρώπων διαφέρουν από τους υπολογιστές”, πρόσθεσε ο καθηγητής.

Όταν ακούς από τέτοιες φιλοσοφικές αυθεντίες ότι “τα μυαλά των ανθρώπων (δεν) διαφέρουν από τους υπολογιστές”, τότε βεβαιώνεσαι πως κάτι δεν πάει καλά με τα μυαλά των καθηγητάδων. Η άγνοια, η αμορφωσιά, η αλαζονεία και το απροσμέτρητο θράσος των ακαδημαϊκών ηρώων του μοντερνισμού διαγράφει με μια περιφρονητική μονοκοντυλιά ολόκληρες φιλοσοφίες και μεταφυσικά συστήματα μόνο και μόνο επειδή αναπτύχθηκαν στο παρελθόν και όχι στο… θριαμβευτικό σήμερα. Μίλησε η αυθεντία! Τί να πεις; Το θέμα δεν είναι βεβαίως καινούργιο και το βλέπουμε να επανέρχεται κάθε τόσο, παράλληλα με την άλλη αφήγηση περί της συνεχώς επικείμενης οριστικής λύσης στο ενεργειακό πρόβλημα του βιομηχανισμού (βλ. το κείμενό μου Λες και δεν υπάρχει αύριο…). Πρόκειται δηλαδή για μια ακόμα σωτηριολογική ιστορία του μοντερνισμού, που αυτή τη φορά όμως δεν αναφέρεται στις “υλικές” προϋποθέσεις του βιομηχανικού πολιτισμού, αλλά φιλοδοξεί να αποκαλύψει και ένα “νοητικό” μεταβιομηχανικό επέκεινα. Και το μόνο που κατορθώνει είναι να αποκαλύψει τη φιλοσοφική και μεταφυσική ρηχότητα του μοντερνισμού.

Συνέχεια

Αυτοκρατορική ομοφωνία

Ενώ οι περισσότερες δημοσιογραφικές αναφορές στις πρόσφατες γερμανικές εκλογές εστιάζονται στη δυναμική άνοδο του ακροδεξιού AfD (Εναλλακτική για τη Γερμανία), ελάχιστοι πρόσεξαν κάτι πολύ πιο σημαντικό: Ότι όλα τα κόμματα της γερμανικής Bundestag (SDU/CSU, FDP, SPC, Πράσινοι και AfD) έχουν πλέον μια κοινή επεκτατική και επιθετική ατζέντα στα κρίσιμα ζητήματα της εξωτερικής και της στρατιωτικής πολιτικής. “Αυτοκρατορική ομοφωνία” χαρακτηρίζει την ανησυχητική αυτή σύμπτωση απόψεων το έγκυρο γερμανικό σάιτ german-foreign-policy.com και παραθέτει σχετικές δηλώσεις κομματικών στελεχών και κείμενα για να επιβεβαιώσει το συμπέρασμά του.

Η αναβίωση του γερμανικού ιμπεριαλισμού τα τελευταία χρόνια προσφέρει μια γκροτέσκα και τραγική συνάμα εικόνα του παραληρηματικού κόσμου μας. Η κυβερνώσα ελίτ μιας χώρας σε οξύτατη και μη αναστρέψιμη πλέον δημογραφική κατάρρευση ομόφωνα “οραματίζεται” ηγεμονίες, παγκόσμια προβολή ισχύος, κυριαρχία πάνω σε άλλους λαούς, τη Γερμανία ως παράγοντα χάραξης παγκόσμιας πολιτικής. Ένα αρρωστημένο μείγμα αθεράπευτου ρεβανσισμού, ιδεοληψίας, οικονομικής απληστίας, καλοκρυμμένου ρατσισμού και φυλετικών φαντασιώσεων βρίσκει την ευκαιρία να αναπτυχθεί πάλι πάνω στα ερείπια της πάλαι ποτέ παγκόσμιας τάξης. Τα αλλεπάλληλα στρατιωτικά φιάσκα και η ανοιχτή πια αμφισβήτηση της οικονομικής κυριαρχίας του μέχρι πρότινος παγκόσμιου ηγεμόνα (ΗΠΑ) έχουν ανοίξει διάπλατα την πόρτα σε ένα πρωτοφανή γεωπολιτικό αναθεωρητισμό. “Γιατί όχι και εμείς” είναι η κυρίαρχη σκέψη πολλών εθνικών ελίτ και η γερμανική ελίτ βεβαίως δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από αυτό το νέο παγκόσμιο πάρτυ. Ο προαναγγελθείς πολυπολικός κόσμος απ’ ό,τι φαίνεται θα είναι ένας ατέλειωτος σκυλοκαβγάς για τα απομεινάρια και τα ερείπια του βιομηχανισμού.

Συνέχεια

Λες και δεν υπάρχει αύριο…

Ομολογώ μια μεγάλη αδυναμία μου – κουσούρι θα έλεγα. Οι περισσότεροι γύρω μου, φίλοι, γνωστοί και συγγενείς, βλέπουν συνεχώς μπροστά τους κάτι που εγώ είμαι ανίκανος να δω: Μια ενεργειακή Αμάλθεια. Σίγουρα γνωρίζετε την ιστορία της διάσημης αυτής κατσίκας. Έτρεφε με το γάλα της τον Δία όταν αυτός ήταν μωρό σε μια σπηλιά του όρους Ίδη στην Κρήτη και μια μέρα το θεϊκό μωρό παίζοντας τής έσπασε το ένα κέρατο και από εκεί ξεχύθηκαν όλα τα καλά του κόσμου, όλος ο πλούτος της γης, όλη η αφθονία. Οι φίλοι μου, λοιπόν, και οι περισσότεροι γύρω μου, όπου κι αν στραφούν βλέπουν πακτωλούς ενέργειας εσαεί έτοιμης να κινεί τα αυτοκίνητά τους, να φωταγωγεί τα σπίτια τους, να τροφοδοτεί τα εργοστάσιά τους, να εκτοξεύει στο διάστημα τα διαστημόπλοιά τους που μια μέρα, λέει, θα κατακτήσουν τους πλανήτες και τα αστέρια – με δυό λόγια βλέπουν χειροπιαστή την αφθονία, την άπειρη επέκταση, την εκθετική[1] ανάπτυξη, τον υλικό πλούτο, την έξοδο του ανθρώπου από το βασίλειο της ανάγκης και τη θριαμβευτική είσοδό του στο βασίλειο της ελευθερίας! Κι αν δεν το λένε με τέτοια λόγια, εκεί αναπόφευκτα οδηγεί η ακλόνητη βεβαιότητά τους για την αιώνια πρόοδο και την άπειρη ανάπτυξη (βλ. Η παρεξήγηση της πραγματικότητας).

Συνέχεια

Μια ματιά στο ελληνικό μέλλον

Πήρα σήμερα τη μεγάλη γυάλινη σφαίρα μου και είπα να ρίξω μια ματιά στο ελληνικό μέλλον. Για να είμαι ειλικρινής, όχι ακριβώς στο μέλλον, αλλά στα καβαφικά προσερχόμενα – τις ορατές δηλαδή κινήσεις της ιστορίας που σαν βαριά, φορτωμένα σύννεφα μαζεύονται στον ορίζοντα. Δεν υπάρχει εδώ καμιά ιδιαίτερη μαντική ή μετεωρολογική ικανότητα. Όταν βλέπεις τέτοια σύννεφα στον ορίζοντα κι όταν ξέρεις την ταχύτητα και την κατεύθυνση του ανέμου, μπορείς να δηλώνεις με σιγουριά: “Το απόγευμα θα βρέξει”.

Ας δούμε, λοιπόν, τις “βροχές” που μας ετοιμάζουν τα προσερχόμενα. Όσοι έχουν μπει στον κόπο να ρίξουν μια ματιά και σε άλλα κείμενα αυτού του μπλογκ θα έχουν διαπιστώσει πως η ερμηνευτική μου προσέγγιση είναι εστιασμένη και ιεραρχική. Υποστηρίζω δηλαδή πως στις μέρες μας συμβαίνει σε ολόκληρο τον κόσμο μια μείζων καταστροφή σε αργή κίνηση, μια μέγιστη δηλαδή πολιτισμική μεταβολή που διαλύει αργά αλλά σταθερά το βιομηχανικό σύστημα και τον πολιτισμό που αυτό δημιούργησε τους τελευταίους πέντε αιώνες. Αυτό είναι το κυρίαρχο θέμα του μπλογκ και μπορεί κανείς να δει την επιχειρηματολογία μου σε όλα σχεδόν τα άρθρα που παρουσιάζονται εδώ. Η πολιτισμική αυτή μεταβολή είναι τόσο οριστική, βαθιά και μη αναστρέψιμη που επηρεάζει καθοριστικά όλες τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και εξελίξεις του καιρού μας, την καθημερινότητά μας, το μέλλον των παιδιών μας και την ίδια μας την ατομική και συλλογική επιβίωση. Όσο και αν οι κυρίαρχες ελίτ ανά τον κόσμο, τα φερέφωνά τους και οι συνοδοιπορούντες χρήσιμοι ηλίθιοι επιμένουν να αναμασούν το αφήγημα της “προόδου” και της “ανάπτυξης” (βλ. Η παρεξήγηση της πραγματικότητας) και να επαναλαμβάνουν ad nauseam πως η παρούσα κακοδαιμονία είναι απλώς μια περαστική κρίση, ένας κάπως βαρύς, είναι αλήθεια, “χειμώνας Κοντράτιεφ” ή κάτι παρόμοιο (βλ. Κρίση και παγκοσμιοποίηση), η περιβάλλουσα πραγματικότητα τους διαψεύδει: Η κρίση βαθαίνει συνεχώς χωρίς να διαφαίνεται κάποιο τέλος, οι γεωπολιτικές εντάσεις παίρνουν επικίνδυνες μορφές, νέες απειλές εμφανίζονται και οι κοινωνίες των ανθρώπων συνεχίζουν να φτωχοποιούνται και να χάνουν σταθερά τη συνοχή τους.

Συνέχεια

Η παρεξήγηση της πραγματικότητας ή η λάθος αφήγηση σε χαλεπούς καιρούς

Η πραγματικότητα έχει την κακή συνήθεια να διαψεύδει κάποια στιγμή τις περιούσιες ιστορίες μας. Τρανό παράδειγμα η αφήγηση της προόδου και της ανάπτυξης. Επί τέσσερις-πέντε αιώνες ενέπνευσε, διαμόρφωσε και καθοδήγησε ιδεολογίες, πολέμους, επαναστάσεις, πολιτικά και οικονομικά σχέδια, ατομικές και συλλογικές φιλοδοξίες, στόχους και επιτεύγματα ζωής. Ό,τι δεν μπορούσε να ενταχθεί στο μεγάλο πολιτισμικό πρόγραμμα της προόδου και της ανάπτυξης ήταν εξ ορισμού αντιδραστικό, ξεπερασμένο, passé – κι έπρεπε να εξωπεταχτεί στο πυρ το εξώτερο ή καλύτερα στον σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας.

Αληθινή ατμομηχανή της ανθρώπινων υποθέσεων από τον 16ο αιώνα μέχρι πρόσφατα, η μεγάλη αυτή αφήγηση ήταν η ψυχή, το ζωτικό παράδειγμα, η élan vital του βιομηχανικού πολιτισμού. Κεντρική, θεμελιακή της πρόταση: Υπάρχει μια σαφής και μη αναστρέψιμη κίνηση στην Ιστορία από το χειρότερο στο καλύτερο, από το λιγότερο στο περισσότερο, από το απλούστερο στο πολυπλοκότερο, από το καλό των λίγων στο καλό των πολλών – ένα αναμφισβήτητο μεταφυσικό άνυσμα, ένα βέλος νοήματος και σκοπού που τανύζεται προς την αποθέωση του ανθρώπου. Τίποτα, υποστηρίζει η μεγάλη αφήγηση, δεν μπορεί να αντιπαρατεθεί στην ακατανίκητη αυτή δύναμη. Κι αυτό ήταν αλήθεια για ένα διάστημα. Ολόκληρος ο πλανήτης μεταμορφώθηκε ριζικά από το μαγικό άγγιγμά της, οι παραδοσιακές αξίες και τρόποι ζωής εξαφανίστηκαν για να αντικατασταθούν από την πιο αδυσώπητη οικονομική μηχανή στην ανθρώπινη Ιστορία, από μια ιδεολογία ανίκανη να αποδεχτεί οποιαδήποτε άλλη άποψη, από ένα πολιτικό σύστημα που μανιακά κυνηγά την απόλυτη επικράτησή της σε κάθε γωνιά της Γης.

Αυτό που έχουμε σήμερα είναι η έσχατη συνέπεια αυτού του παραδείγματος, ένας κόσμος που πιστεύει βαθιά πως δεν υπάρχουν όρια στην ανθρώπινη φιλοδοξία, σύνορα στην ανθρώπινη επέκταση, εμπόδια φυσικά, πολιτιστικά, πολιτικά, οικονομικά ή ψυχολογικά που δεν μπορούν να ξεπεραστούν. Αυτό που έχουμε σήμερα μπροστά μας είναι, κατά τη λογική της αφήγησης, μια πνευματική σουπερνόβα, μια εκρηκτική θετική ανάδραση, μια εκθετική εκτίναξη του ανθρώπινου λόγου προς το άπειρο.

Συνέχεια

Το γερμανικό πρόβλημα

(Για κάποιο λόγο που δεν θυμάμαι, αυτό το άρθρο, γραμμένο τον Δεκέμβριο 2011, δεν δημοσιεύθηκε ποτέ στο μπλογκ, αν και μπορείτε να το βρείτε στη συλλογή Προσερχόμενα. Αν και έχουν περάσει έξι περίπου χρόνια από τότε, οι βασικές επισημάνσεις και προβλέψεις του ήταν μάλλον ακριβείς. Η στραγγαλιστική λαβή της Γερμανίας στη χώρα μας, αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη, συνεχίζεται και γίνεται πιο πνιγηρή, η Ευρώπη και το ευρώ συνεχίζουν να βυθίζονται, οι γεωπολιτικές φιλοδοξίες των Γερμανών προκαλούν πλέον φανερά τους Αμερικανούς, η στρατιωτική παρουσία της Γερμανίας (έστω μικρή και αφανής ακόμα) επεκτείνεται εκτός του Αφγανιστάν στη Συρία, τη Σομαλία και ποιός ξέρει πού αλλού – γεγονότα που επιβεβαιώνουν τη βασική θέση του άρθρου, την ύπαρξη δηλαδή γερμανικού αυτοκρατορικού σχεδίου, κάτι που έχει αρχίσει να γίνεται διεθνώς αντιληπτό. Οι μόνοι που δεν φαίνεται να το έχουν πάρει είδηση είναι οι Έλληνες πολιτικοί, δημοσιογράφοι και ευρωμανείς καθηγητές και διανοούμενοι.)

Πίσω από τον ορυμαγδό των καθημερινών ειδήσεων και αναλύσεων για την οικονομική κρίση, πέρα από τις συνεχώς διαψευδόμενες προβλέψεις για ανάκαμψη και ανάπτυξη, την ώρα που το ευρώ και η Ευρωζώνη έχουν μπει πλέον βαθιά στη Ζώνη του Ημίφωτος με προβλεπτή και αναπότρεπτη τη μοιραία κατάληξή τους, από τα ερείπια του ευρωπαϊκού οικοδομήματος αρχίζει να αναδύεται μια νέα και απίστευτη για τους περισσότερους πολιτική και γεωπολιτική τάξη. Γιατί όμως απίστευτη; Η εξουσία, όπως και η φύση, απεχθάνεται το κενό: Τη θέση του θνήσκοντος ευρωπαϊκού μορφώματος, ή έστω ενός μεγάλου τμήματός του, σπεύδει να καταλάβει η Γερμανία επαναλαμβάνοντας για μιαν ακόμα φορά τον ιστορικό εαυτό της. Αλλά τί μορφή μπορεί να πάρει το νέο αυτό γερμανικό εγχείρημα, πού μπορεί να στηρίζεται και τί προοπτικές μπορεί να έχει; Τα ερωτήματα αυτά είναι δυνατόν να απαντηθούν μόνο αν δίπλα στις σημερινές συγκυρίες τοποθετήσουμε το ιστορικό παρελθόν του βασικού αυτού παίκτη του διαγραφόμενου νέου ιστορικού δράματος.

Συνέχεια

Πού το είδες το τσουνάμι;

Τον Οκτώβριο του 2010 είχα την αφέλεια να αποστείλω την παρακάτω επιστολή στην εφημερίδα «Καθημερινή». Φυσικά δεν δημοσιεύθηκε.

Κύριε διευθυντά,

Στο ερώτημα “τις πταίει” για τα σημερινά κατάντια της χώρας μας ίσως θα έπρεπε να προσέξουμε μια μοιραία δεκαετία – τη δεκαετία του ’70. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό.

Το ’70 είναι η δεκαετία που ο Νίξον αποδέσμευσε το δολάριο από τον χρυσό οδηγώντας έτσι στην απόλυτη κυριαρχία του χρεωστικού χρήματος και των τραπεζιτών. Αλλά προπαντός είναι η δεκαετία του αδιαφιλονείκητου θριάμβου της τηλεόρασης και της υποκατάστασης του δημόσιου χώρου και διαλόγου από την ηλεκτρονική οθόνη.

Οι δύο αυτές παράλληλες διαμεσολαβήσεις ανάμεσα στον καθένας μας και την κοινωνική, πολιτική και οικονομική πραγματικότητα υποκατέστησαν το πραγματικό με το φαντασιακό. Και μάλιστα με ένα βάρβαρο φαντασιακό που ελέγχεται και ώς ένα βαθμό καθοδηγείται από τα συμφέροντα, τους σκοπούς και τις φαντασιώσεις των διαχειριστών τους. Από τη μοιραία εκείνη δεκαετία και μετά ο κόσμος μας μπήκε στην εικονική πραγματικότητα του ψευδοχρήματος και των ριάλιτις. Σαράντα χρόνια ζούμε μέσα σε μια φούσκα, σ’ ένα Μάτριξ.

Γιατί λοιπόν απορούμε που ο πραγματικός πλούτος αντικαταστάθηκε από το χωρίς αντίκρυσμα χαρτονόμισμα, από τα δομημένα τοξικά ομόλογα, τα χωρίς εγγυήσεις δάνεια, τα παράγωγα ύψους 700 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, τις αλλεπάλληλες χρηματιστηριακές φούσκες, τις κάθε είδους “δημιουργικές” λογιστικές κομπίνες τραπεζιτών, χρηματιστών και πολιτικών;

Γιατί απορούμε που η πολιτική μεταμορφώθηκε σε μάρκετινγκ, επικοινωνία, δημόσιες σχέσεις, σκάνδαλα και διαφθορά; Που ο δημόσιος διάλογος εκφυλίστηκε σιγά σιγά σε βαρετούς τηλεοπτικούς σκυλοκαυγάδες; Που οι εκπρόσωποι του λαού εκπροσωπούν πλέον μόνο την οργή του. Που η λαϊκή κουλτούρα και τέχνη κατέληξαν στα απύθμενης βλακείας μεσημεριανάδικα; Που η λαμογιά έγινε όραμα και σκοπός ζωής του κάθε Μήτσου που ρεύεται απλωμένος μπροστά στη μικρή οθόνη;

Απ’ τη στιγμή που νοικιάσαμε τα μάτια και τα αυτιά μας σε ιδιωτικά συμφέροντα, απ’ τη στιγμή που εθελοντικά παραδώσαμε το φαντασιακό μας στη χειραγώγηση των golden boys, τί περιμέναμε; Ναι, διαπράξαμε το έσχατο κοινωνικό έγκλημα: Αφήσαμε να χαθεί η επαφή μας με την πραγματικότητα, εκπορνεύσαμε το φαντασιακό μας και για σαράντα χρόνια κατοικούμε μέσα σ’ ένα χυδαίο, κακόγουστο και φτηνιάρικο όνειρο αμερικανικής προελεύσεως.

Αλλά η πραγματικότητα έχει ένα μοναδικό τρόπο να εκδικείται και να επαναφέρει στην τάξη ένα διαταραγμένο κόσμο. Ο τρόπος λέγεται κρίση, κατάρρευση, καταστροφή. Κι αυτή η εκδίκηση δεν αφορά μόνο τη μικρή και ανόητη Ελλάδα. Είναι παγκόσμια, είναι βαθιά, είναι οριστική.

Γιατί η έσχατη ειρωνεία είναι πως αυτό το μαστουρωμένο ταξιδάκι μας στον καταναλωτισμό, στον αχαλίνωτο δανεισμό, στην ξεσαλωμένη και χωρίς όρια “ανάπτυξη”, στην αδιανόητη σε άλλους καιρούς κατασπατάληση πόρων, στα πανάκριβα κιτς των Ολυμπιακών Αγώνων και των χολυγουντιανών γάμων, στα SUV και τα τζακούζι, συνέβη ακριβώς τη στιγμή που ο βιομηχανικός πολιτισμός φτάνει στα ενεργειακά, υλικά και περιβαλλοντικά του όρια. Έχουμε φτάσει στην κορυφή της παραγωγής πετρελαίου, πρώτων υλών και προϊόντων διατροφής. Από εδώ και πέρα μας περιμένουν μόνο κατηφοριές, τη στιγμή μάλιστα που ο παγκόσμιος πληθυσμός συνεχώς αυξάνεται – 6,7 δισεκατομμύρια αυτή τη στιγμή. Το ατροφικό πλέον φαντασιακό μας δεν μας επιτρέπει να δούμε τι θα επακολουθήσει. Ο Δυτικός και παγκοσμιοποιημένος σήμερα πολιτισμός συναντά τελικά τις Ερινύες του.

Μπροστά στη φοβερή κρίση πολιτισμού που αντιμετωπίζουμε, το να ρίχνετε από τις σελίδες σας τα βάρη στον ένα ή τον άλλο πολιτικό ηγέτη της χώρας μας ακούγεται τουλάχιστον φαιδρό. Άλλα θα έπρεπε να μας απασχολούν. Δεν έχει δει κανείς ακόμα το τσουνάμι στον ορίζοντα;

Το τσουνάμι φαινόταν τότε στον ορίζοντα, αλλά τώρα το βλέπουμε να ορθώνεται σαν τοίχος μπροστά μας κι όπου να’ναι θα πέσει στα κεφάλια μας. Στα επτά χρόνια που πέρασαν τα 6,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι του 2010 έχουν φτάσει σήμερα αισίως τα 7,5 δισεκατομμύρια με ό,τι αυτό συνεπάγεται (δυστυχία, μεταναστεύσεις πληθυσμών, διακρατική, κρατική, παρακρατική και ατομική βία). Η Ευρώπη βρίσκεται υπό διάλυση, η Αμερική αποσύρεται σιγά σιγά, η παγκόσμια οικονομία αιωρείται επί ξυρού ακμής, το κάποτε αδιανόητο (ο πυρηνικός πόλεμος) έχει αρχίσει να συζητείται ανοιχτά σε πολιτικούς και στρατιωτικούς κύκλους. Και οι Έλληνες όλο και πιο πολύ φτωχαίνουμε μέρα με τη μέρα, η κρατική μας κυριαρχία αμφισβητείται πλέον ανοιχτά από τους Ευρωπαίους (βλ. Γερμανούς) «εταίρους» μας και από τους Νεο-οθωμανούς του Ερντογάν, ενώ οικονομικά, κοινωνικά και γεωπολιτικά έχουμε ξαφνικά βρεθεί σε συνθήκες τέλειας θύελλας.

Επτά χρόνια αργότερα δυστυχώς οι πνευματικοί και πολιτικοί μας ταγοί (πολιτικοί, καθηγητές, δημοσιογράφοι και «διανοούμενοι») δεν έμαθαν τίποτα, δεν είδαν τίποτα, δεν κατάλαβαν τίποτα. Φτωχά, τρομαγμένα αλλά και επηρμένα μυαλά με υπερφυσικές φιλοδοξίες και περίσσια ιδιοτέλεια, συνεχίζουν να αναμασούν τις ίδιες ανοησίες για την ανάπτυξη που όπου να’ναι στρίβει στη γωνία, για την αριστερά που θα κάνει μπλα μπλα μπλα, για τη δεξιά που επίσης θα κάνει μπλα μπλα μπλα, για το λαμπρό ευρωπαϊκό μέλλον(!) που συνεχίζει να μας περιμένει αν κάνουμε όλοι μαζί τα εξής μπλα μπλα μπλα. Και ο λαός; Α, ο λαός! Ο εξυπνότερος λαός στον πλανήτη — έτσι δεν λένε οι συνέλληνές μας; Ο λαός λοιπόν θέλει ησυχία, ευρώ, Survivor και να πέφτει εν τη παλάμη η σύνταξη, έστω και συνεχώς μειούμενη. Ο μακαρίτης ο Βάρναλης θα το έλεγε βέβαια αλλιώς: «Βουβοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα / προσμένουμε ίσως κάποιο θάμα». Και το τσουνάμι; Ποιό τσουνάμι; Πού το είδες το τσουνάμι; Business as usual.

Είχα πει στον εαυτό μου να μη ξαναγράψω, να μη ξαναμιλήσω, να χαρώ την επιβεβλημένη από τους Γερμανούς τεμπελιά μου, να απολαύσω το υπερθέαμα της γύρω μου καταστροφής σε αργή κίνηση. Στο κάτω κάτω της γραφής, θα’πρεπε να νιώθω λίγη ευγνωμοσύνη: Μέσα στην ιστορία δεν ήταν ποτέ πολλοί αυτοί που είχαν το προνόμιο να παρακολουθήσουν εκ του σύνεγγυς το τέλος ενός πολιτισμού. Αλλά να, δεν είμαι μόνο θεατής, αλλά και δράστης (και θύμα) της κοινωνίας μου. Και νομίζω πως έχω μερικές ιδέες που θα ξεκαθαρίσουν κάποια πράγματα, κάποιες πληροφορίες να δώσω, κάποια ενδεχόμενα να συζητήσω. Ίσως μερικά από αυτά να είναι κάπως χρήσιμα στους πιο άξιους και πιο νέους από μένα που θα αρθρώσουν μια μέρα τη νέα μεγάλη αφήγηση για τον αυριανό οίκο του ανθρώπου. Επιπλέον, έχω θυμώσει πολύ με τη βλακεία, την ιδιοτέλεια, την τυφλότητα και την ανικανότητα του πολιτικού προσωπικού αυτής της δυστυχισμένης χώρας και οφείλω κάτι να κάνω, έστω και ασήμαντο.

Έτσι, αγαπητοί μου λιγοστοί επισκέπτες αυτού του μπλογκ, θα με υποστείτε για κάμποσο καιρό ακόμα. Με τακτικές, εβδομαδιαίες αυτή τη φορά, ελπίζω, αναρτήσεις.

~ Gregorius