Τροτσκιστές και τραπεζίτες

Το κείμενο που ακολουθεί (αρχικά είχε τη μορφή επιστολής) προέκυψε μετά από συζητήσεις με φίλους πριν τρία-τέσσερα περίπου χρόνια σχετικά με την αυθεντικότητα ή όχι ενός ισπανικού βιβλίου (ή μάλλον κεφαλαίου βιβλίου) που υποτίθεται ότι περιγράφει την ανάκριση του τροτσκιστή Κρίστιαν Ρακόβσκυ κατά τις Δίκες της Μόσχας. Με αφορμή την αναφορά αυτού του γεγονότος σε ένα καινούργιο τότε βιβλίο του δημοσιογράφου Σπύρου Χατζάρα και την, λόγω κρίσεως, επανεμφάνιση των εθνικοσοσιαλιστικών απόψεων για τον ρόλο των τραπεζιτών και των κομμουνιστών (και των Εβραίων βεβαίως) στη διαμόρφωση του σημερινού κόσμου, το ενδιαφέρον ήταν έντονο και οι συζητήσεις ζωηρές. Και εξ όσων είμαι σε θέση να γνωρίζω, τέτοια ζητήματα συνεχίζουν και σήμερα να απασχολούν αρκετούς. Είναι άραγε αληθινά αυτά που υποτίθεται ότι είπε ο Ρακόβσκυ κατά την ανάκρισή του; Κατ’ εμέ, δεν έχει καμία πλέον σημασία εάν είναι ή δεν είναι αληθινά. Η συζήτηση τέτοιων ιστοριών, που ανασύρονται από παλιά συρτάρια και αποπειρώνται να αναβιώσουν γηραλέες ιδεολογίες και μισοξεχασμένες συγκρούσεις, συσκοτίζει αυτό που πραγματικά συμβαίνει στις μέρες μας – τη βαθειά και μη-ανατάξιμη κρίση του βιομηχανικού πολιτισμού. Και το χειρότερο, εμποδίζει κάθε σοβαρή συζήτηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ρεαλιστικές πολιτικές για τις πρωτοφανείς συνθήκες φτωχοποίησης και αποανάπτυξης που αντιμετωπίζουμε.

~ Gregorius

—ο—

Από την ανάκριση του Ρακόβσκυ
στις επερχόμενες εκατόμβες

του Gregorius

Ανάμεσα στις πολλές θεωρίες συνωμοσίας που κυκλοφορούν αυτό τον καιρό, ίσως θα πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα το κείμενο της υποτιθέμενης ανάκρισης του Κρίστιαν Ρακόβσκυ, ενός πρωταγωνιστικού προσώπου της μπολσεβίκικης επανάστασης, από τη σοβιετική μυστική αστυνομία (NKVD) το 1938, λίγο πριν δικαστεί στη δίκη των 21, μια από τις περίφημες δίκες της Μόσχας. Μπορεί να δει κανείς αυτό το κείμενο στα αγγλικά στις παρακάτω ιντερνετικές διευθύνσεις — αν και πρόσφατα διαπίστωσα πως το έχουν κατεβάσει:

http://www.scribd.com/doc/34310326/Red-Symphony ή

http://ia700202.us.archive.org/5/items/RedSymphony/RedSymphony.pdf

Το κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύθηκε ως κεφάλαιο XL ενός ισπανικού βιβλίου με τίτλο Sinfonia en Rojo Mayor (Συμφωνία σε Κόκκινο Μείζον) και υποτίθεται πως είναι η ισπανική μετάφραση μιας ρωσικής μετάφρασης της απομαγνητοφώνησης της ανάκρισης που έγινε στα γαλλικά. Η απομαγνητοφώνηση και η μετάφραση στα ρωσικά υποτίθεται πως έγιναν από τον συγγραφέα του βιβλίου, τον γιατρό Γιοσίφ Μαξίμοβιτς Λαντόβσκυ, που ήταν παρών για να χορηγεί κρυφά κάθε τόσο στον ανακρινόμενο κάποιο ελαφρό διεγερτικό μέσα στο ουίσκυ του (ναι, ήταν μια πολύ ασυνήθιστη για τα σταλινικά δεδομένα ανάκριση!)

Το κείμενο έχει περάσει από πολλές γλώσσες – γαλλικά > ρωσικά > ισπανικά > αγγλικά – για να φτάσει σ’ εμάς. Δηλαδή, σαν την ιστορία που αφηγείται η Διοτίμα στην αφήγηση του Σωκράτη στον περί έρωτος διάλογο του Πλάτωνος, υπάρχουν κι εδώ πολλές διαμεσολαβήσεις ανάμεσα στο αρχικό γεγονός (αν έγινε ποτέ) και στη δική μας συνείδηση. Με άλλα λόγια, έχουμε να κάνουμε με μυθικά υλικά. Υπάρχει άραγε αλήθεια (α-λήθεια) πίσω απ’ όλα αυτά;

Και πρώτα απ’ όλα, η ίδια η καταγωγή αυτής της ιστορίας είναι μυθική, απίστευτη, παραμυθένια. Το βιβλίο Συμφωνία σε Κόκκινο Μείζον του δρ Λαντόβσκυ (κάπου 800 σελίδες) επιμελήθηκε κάποιος Ισπανός συγγραφέας, φασίστας εθελοντής στον γερμανικό στρατό. Ο ίδιος το έφερε στην Ισπανία και ισχυρίστηκε στον εκδότη του (έτσι λέει ο εκδότης) ότι το βρήκε πάνω στον γιατρό Λαντόβσκυ που κειτόταν νεκρός μέσα σε μια καλύβα στα περίχωρα του Λένινγκραντ (σήμερα Αγία Πετρούπολη) κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της πόλης από τους Γερμανούς. Στην πραγματικότητα αυτό που βρήκε ήταν ένα πακέτο σημειωματάρια, από τα οποία με πολύ κόπο και προσπάθεια (σύμφωνα με τον εκδότη) βγήκε το βιβλίο. Τώρα τι γύρευε ο γιατρός Λαντόβσκυ σε μια καλύβα έξω από το Λένινγκραντ νεκρός να κουβαλάει πάνω του κάτι τεφτέρια με το συγκλονιστικότερο μυστικό του σύγχρονου κόσμου – είναι κάτι που ξεπερνά τα όρια της φαντασίας.

Εν πάση περιπτώσει, η πηγή αυτής της ιστορίας είναι ένα μόνο πρόσωπο, που δεν ξέρουμε αν λέει αλήθεια ή αν ψεύδεται. Επιπλέον, ο άνθρωπος που λέει ότι το βρήκε δηλώνει πως είναι φασίστας κι αυτό που προκύπτει από το κείμενο της ανάκρισης του Ρακόβσκυ είναι ένα αριστοτεχνικό κοκτέιλ τριών θεμελιακών φασιστικών δαιμόνων: Εβραίοι, τραπεζίτες, κομμουνιστές. Τρία σε ένα!

Φτάνουν όμως αυτές οι αμφιβολίες για να πετάξουμε το κείμενο στη χωματερή των ψευδών πραγμάτων; Εδώ είναι που προβληματίζομαι πολύ. Για αρκετούς λόγους. Πρώτα απ’ όλα, η ποιότητα του λόγου. Παρά τις επανωτές μεταφράσεις ή ίσως και εξαιτίας των μεταφράσεων, έχουμε εδώ ένα κείμενο υψηλής διαλεκτικής και ρητορικής ποιότητας, ένα κείμενο που ταιριάζει σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε στο δαιμονισμένο αυτό πρόσωπο, τον Ρακόβσκυ. Αν το κείμενο είναι κατασκευή, τότε γιατί κανείς δεν γνωρίζει σήμερα ένα συγγραφέα τέτοιου διαμετρήματος; Το δεύτερο είναι ότι η λογική των θέσεων του Ρακόβσκυ είναι ατράνταχτη και τα επιχειρήματά του αεροστεγή.

Ένας δαιμονισμένος άνθρωπος

Δυό λόγια για τον Ρακόβσκυ (http://en.wikipedia.org/wiki/Christian_Rakovsky). Γεννήθηκε στη Βουλγαρία, ίσως ήταν εβραϊκής καταγωγής, μεγάλωσε στη Ρουμανία σε μεγαλοαστικό περιβάλλον κι από πολύ μικρός μπήκε στο επαναστατικό κίνημα. Σπούδασε γιατρός σε διάφορες χώρες (τον απέλαυναν συχνά για επαναστατική δράση), ήταν πολύγλωσσος και καλλιεργημένος και εκινείτο με άνεση στους κύκλους της μαρξιστικής ιντελλιγκέντσιας σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Με το ξέσπασμα της ρωσικής επανάστασης πρωτοστατεί στην απόπειρα επανάστασης στη Ρουμανία και Μολδαβία, γίνεται στέλεχος του κομμουνιστικού κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, αναλαμβάνει πρόεδρος του σοβιέτ επιτρόπων (πρωθυπουργός) και επίτροπος εξωτερικών υποθέσεων της Ουκρανίας κατά τον εμφύλιο πόλεμο, γίνεται ιδρυτικό μέλος της Κομιντέρν, πρεσβευτής της ΕΣΣΔ στο Παρίσι και αργότερα στο Τόκυο. Βασικό στέλεχος της τροτσκιστικής αντιπολίτευσης και της Δευτέρας Διεθνούς, συλλαμβάνεται το 1938, περνάει από δίκη, καταδικάζεται σε είκοσι χρόνια φυλάκιση και εκτελείται το 1941. Λίγο πριν δικαστεί, υποτίθεται ότι περνάει από την ειδική ανάκριση που τα πρακτικά της περιλαμβάνει στο παραπάνω βιβλίο του ο δρ Λαντόβσκυ. Ο Ρακόβσκυ αποκαταστάθηκε κομματικά από τον Γκορμπατσώφ.

Αυτό που αποκαλύπτει ή φέρεται να αποκαλύπτει κατά την ανάκρισή του ο Ρακόβσκυ είναι ότι παράλληλα με την Κομιντέρν (Κομμουνιστική Διεθνή) υπάρχει και η Καπιντέρν (Καπιταλιστική Διεθνής) και ότι η μια είναι αντανάκλαση της άλλης ή, μάλλον, ένα και το αυτό. Το χρηματοπιστωτικό (financial) κεφάλαιο δεν προέκυψε από το βιομηχανικό (industrial) κεφάλαιο, αλλά συνέβη το ακριβώς αντίθετο, και η κυριαρχία του στηρίζεται στην ακατανίκητη δύναμη του χρήματος. Η φύση του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου είναι καθαρά ανατρεπτική, επαναστατική, διεθνιστική, αντικρατική – ακριβώς όπως είναι και η φύση του κομμουνιστικού κινήματος. Γι’ αυτό τον λόγο, λέει υποτίθεται ο Ρακόβσκυ, ο μέγας συνωμότης, ο Κάρολος Μαρξ, απέκρυψε και υποβάθμισε τον ρόλο του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου στα έργα του. Και γι’ αυτό τον λόγο, “Αυτοί”, όπως ονομάζει τους λιγοστούς αόρατους υπέρτατους χειριστές του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, χρηματοδότησαν, καλλιέργησαν και κανάκεψαν το επαναστατικό κίνημα από την εποχή της γαλλικής επανάστασης. Είναι αυτοί που βρίσκονται πίσω από κάθε κοινωνικο-οικονομική κρίση, πίσω από κάθε αντίφαση του καπιταλισμού, πίσω από κάθε πόλεμο, πίσω απ’ όλες τις κάθε φορά επαναστατικές συνθήκες (ανεργία, πείνα, αδιέξοδα), πίσω από το κοινωνικό και πολιτικό χάος. Η δύναμή τους είναι η δύναμη δημιουργίας ή εξαφάνισης του χρήματος μέσω των σχετικών μηχανισμών που ελέγχουν. Τελικός στόχος τους είναι η απόλυτη δύναμη, η απόλυτη εξουσία τους πάνω στον πλανήτη.

Οι αληθινοί κομμουνιστές, κατά τον Ρακόβσκυ, είναι οι διεθνο-κομμουνιστές (τροτσκιστές) που βρίσκονται σε θανάσιμη σύγκρουση με τους εθνο-κομμουνιστές (σταλινικούς). Οι τροτσκιστές φιλοσοφικά και πολιτικά ταυτίζονται απόλυτα μ’ “Αυτούς”. Ο ρόλος του Τρότσκυ, ο οποίος κατά τον Ρακόβσκυ ήταν σε στενή επαφή μ’ “Αυτούς”, ήταν να διαδεχτεί τον Λένιν και να οδηγήσει την επανάσταση στον παγκόσμιο θρίαμβό της. Όμως τη στιγμή της δολοφονίας του Λένιν συνέβη ένα ατύχημα (μια πολύμηνη ασθένεια του Τρότσκυ) κι έτσι η εξουσία της Σοβιετικής Ένωσης πέρασε στον Στάλιν. Κατά τον Ρακόβσκυ, ο Χίτλερ ήταν δημιούργημα “Αυτών” με στόχο την καταστροφή του Στάλιν.

Το γεγονός ότι ο Ρακόβσκυ στη δίκη του λίγους μήνες αργότερα καταδικάστηκε σε είκοσι μόνο χρόνια φυλάκιση κι όχι σε θάνατο όπως οι περισσότεροι συγκατηγορούμενοί του (εκτελέστηκε όμως το 1941, με την εισβολή των Γερμανών, μαζί με πολλούς άλλους πολιτικούς κρατούμενους) συνηγορεί υπέρ της αυθεντικότητας του κειμένου της ανάκρισής του. Εάν έχουν έτσι τα πράγματα, πολλές από τις αναλύσεις και προβλέψεις του κατά την ανάκριση υιοθετούνται αργότερα και γίνονται επίσημες πολιτικές από τον Στάλιν (σύμφωνο Ρίμπεντροπ, διαμελισμός της Πολωνίας, συμμαχία με Αμερική κ.ά.) Αυτά ίσως εξηγούν και την αναστολή της εκτέλεσής του.

“Αυτοί” και η παλιά αλαζονεία του Λόγου

Από την άλλη πλευρά, η απόλυτη σήμερα κυριαρχία του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, ο έσχατος ευτελισμός των πολιτικών μηχανισμών του δυτικού κόσμου, το βαθύτατο οικονομικό, πολιτικό, κοινωνικό και ηθικό χάος του καιρού μας – όλα αυτά μου λένε ότι, κι αν ακόμα ήταν αληθινές οι πληροφορίες και υποθέσεις του Ρακόβσκυ, κάτι πήγε πολύ στραβά στα σχέδια “Αυτών” – αν υπάρχουν “Αυτοί” κι αν πράγματι έχουν σχέδια. Μου είναι αδύνατο να δεχτώ ότι πάνω στη χαοτική κατάσταση της ζωής του πλανήτη είναι δυνατόν να επιβληθεί ο απόλυτος έλεγχος του ανθρώπινου νου, ότι ένα υποσύστημα μπορεί να ελέγξει και να καθοδηγήσει το υπερσύστημα – όσο ισχυρά εργαλεία κι αν έχει, όπως το χρήμα. Όμως, αυτή η παλιά αλαζονεία του Λόγου, που δεν δέχεται πως και ο Λόγος αναπτύσσεται μέσα στο πλαίσιο του απρόβλεπτου, του παράλογου, του ανεξήγητου, του χαοτικού, του υπερανθρώπινου, ήταν απόλυτα ταιριαστή με την εποχή και τον τρόπο σκέψης αυτών των δαιμονισμένων ανθρώπων των αρχών του 20ού αιώνα – δηλαδή, των Ρακόβσκυ, των Λένιν, των Τρότσκυ, των Στάλιν και όλων των ανάλογων προσώπων στον καπιταλιστικό κόσμο. Ήταν η εποχή και ο καιρός που όλα φαίνονταν εφικτά, που οι έννοιες της προόδου, της ανάπτυξης, της επέκτασης, της επανάστασης είχαν φτάσει στο αποκορύφωμά τους, που οι ιδέες κυβερνούσαν τον κόσμο, που η ενστικτώδης αρπακτικότητα του ανθρώπου μεταφραζόταν σε ευγενή φιλοδοξία, που το ατομικό πάθος για επιβολή και εξουσία μασκαρευόταν σε ιδεολογία και αλτρουισμό.

Να δεχτώ, λοιπόν, ότι προς τα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα πράγματι κάποιοι ισχυροί άνθρωποι οργάνωσαν μια μεγάλη χρηματοπιστωτική συνωμοσία, την οποία επένδυσαν με επαναστατικούς πολιτικούς μηχανισμούς. Να δεχτώ, προς χάριν της συζήτησης, ότι κάποιοι μανιακοί ιδεολόγοι σαν τους τροτσκιστές, σαν τον Ρακόβσκυ, πράγματι πίστεψαν στην “επαναστατική” φύση του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και ταυτίστηκαν πολιτικά μαζί του. Να δεχτώ ότι μετά την οικτρή αποτυχία των τροτσκιστών, “Αυτοί” εγκατέλειψαν τις επαναστατικές τακτικές και συνειδητά υιοθέτησαν οικονομικίστικα εργαλεία (τεχνολογία, τηλεόραση, διαφήμιση, καταναλωτισμό, υπερδανεισμό, μονεταρισμό, παγκοσμιοποίηση, ΔΝΤ, πληθωρισμό, χρεωκοπία κ.ά.) με σκοπό να υπονομεύσουν από μέσα τις κοινωνίες – και ταυτόχρονα να τα ’κονομήσουν! Να τα δεχτώ όλα αυτά, αλλά ποιά συνωμοσία, και μάλιστα πλανητικής έκτασης και φιλοδοξίας, αντέχει τόσες γενιές; Και ας πούμε ότι με μανιακή πλύση εγκεφάλου των επιγόνων αντέχει. Όταν όμως εξαπολύεις τόσα σιωπηλά όπλα μαζικής καταστροφής, σύγχυσης και κοινωνικής διάλυσης, πώς εξασφαλίζεις τη συνέχιση και επιβίωση της δικής σου φιλόδοξης συνωμοτικής ομάδας μέσα σε ένα κόσμο που καταρρέει, μέσα σε μια κατάσταση που φέρνει τις κοινωνίες σε έκρηξη και διάλυση; Πρωταρχικό ένστικτο κάθε οργανισμού και κάθε ομάδας είναι η συνέχισή του στο διηνεκές. Πώς είναι δυνατόν όμως να θες να συνεχίσεις, όταν συνειδητά διαλύεις το κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον πάνω στο οποίο στηρίζεσαι και το οποίο σου δίνει τα ηγεμονικά προνόμια που κατέχεις; Εξ άλλου ο πόλεμος μπορεί να ήταν επαναστατική συνθήκη μέχρι πρόσφατα, αλλά ο τελευταίος ουσιαστικός πόλεμος που θυμάμαι ήταν ψυχρός, λόγω των πυρηνικών. Ο επόμενος άραγε θα είναι τόσο αυτοσυγκρατημένος; Τί είδους σχέδιο παγκόσμιας κυριαρχίας είναι αυτό; Για σαμψώνειο συμβόλαιο αυτοκτονίας μου μοιάζει…

Αν υπήρξε, λοιπόν, μια τέτοια μεγα-συνωμοσία, όπως διατείνονται οι εθνικοσοσιαλιστές, φανερά απέτυχε, φανερά έχασε τον έλεγχο, φανερά την πήρε κι αυτή ο διάβολος που μας έχει σηκώσει όλους.

Αλλού το όνειρο (“Αυτών”) κι αλλού το θαύμα

Να πω, λοιπόν, τι πιστεύω πως συνέβη: Χωρίς αμφιβολία υπήρξαν, υπάρχουν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν άνθρωποι που συνωμοτούν για να πετύχουν κάποιους στόχους. Πολιτικές και θρησκευτικές ομάδες, τραπεζικά συγκροτήματα, επιχειρηματικά τραστ κ.ο.κ. Μόνο η εξημμένη λαϊκή μυθολογία όμως μπορεί να επενδύσει οποιαδήποτε συνωμοσία με παντογνωσία και παντοδυναμία, με θεϊκές ή έστω ημιθεϊκές ικανότητες. Χωρίς άλλο το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο έχει προνομιούχα θέση στο καπιταλιστικό κοινωνικοοικονομικό σύστημα – ιδιαίτερα εκείνες οι παλιές τραπεζικές οικογένειες που κατάφεραν να πάρουν στα χέρια τους τον έλεγχο της δημιουργίας του χρήματος. Αλλά όπως όλα τα ανθρώπινα πράγματα, ακόμα κι αυτοί οι υπερ-προνομιούχοι υποφέρουν από ανθρώπινες αδυναμίες και περιορισμούς. Κινούνται μέσα σε πεπερασμένα όρια κι αν το παρακάνουν χτυπάνε κι αυτοί πάνω σε τοίχους. Και όπως όλοι μας, είναι παιδιά του καιρού τους και έχουν στα κεφάλια τους τις ίδιες φιλοσοφικές και ιδεολογικές αποσκευές που έχουμε όλοι μας. Λόγου χάρη, τις μέχρι πρότινος ισχύουσες ανοησίες ότι ο άνθρωπος κατάφερε να ξεφύγει από τη φύση και μπορεί να πετυχαίνει τα πάντα…

Όπως αυτές οι υπερ-οικογένειες, όπως εσείς και εγώ, όλοι μας έχουμε ξαφνικά βρεθεί μπροστά σε κάτι απρόβλεπτο και απίστευτο για την “ιδεολογική” αλαζονία μας: Ξαφνικά πέσαμε πάνω σε όρια που δεν είναι υπερβάσιμα. Ξαφνικά είμαστε υποχρεωμένοι να παραδεχτούμε ότι η μέχρι τώρα θριαμβευτική πορεία του δυτικού ανθρώπου οδήγησε απλώς στο κενό. Ξαφνικά ανακαλύπτουμε ότι το πολιτισμικό μεγαλείο μας οφείλεται στους φτηνούς, αόρατους ενεργειακούς δούλους που πλαισίωναν τον καθένα μας στην καθημερινότητά του. Γνωρίζετε άραγε πως ο καθένας μας στις δυτικές κοινωνίες πλαισιώνεται και υποστηρίζεται από μηχανήματα και αυτοματισμούς που αντιστοιχούν σε ένα καθημερινό ενεργειακό ισοδύναμο 200 δούλων (350 στις ΗΠΑ); Κι αν ξαφνικά αρχίσουν να χάνονται αυτοί οι ενεργειακοί δούλοι, τότε όλος ο πολιτισμός μας αρχίζει με τη σειρά του να χάνεται.

Αυτό πιστεύω πως έχει συμβεί. Και γι’ αυτό οι θεωρίες συνωμοσίας δείχνουν τόσο αναξιόπιστες. Ακόμα και όταν μερικοί μάς προκαλούν ανοιχτά να πάρουμε στα σοβαρά τη “συνωμοσία” τους (βλ. Μπιλντεμπέργκερς). Όχι. Ολόκληρο το κοινωνικοοικονομικό σχήμα στο οποίο ζούμε έχει ανταμώσει τις Ερινύες του. Η τρομερή “ανάπτυξη” των τελευταίων 150 χρόνων βασίστηκε εξ ολοκλήρου σ’ ένα ενεργειακό δώρο που έθαψε η φύση κάτω από τα πόδια μας: Το πετρέλαιο. Όσο είχαμε άφθονο πετρέλαιο, είχαμε και την εκρηκτική επέκταση του δυτικού αυτοκρατορικού κόσμου, που πολλαπλασίασε την εγγενή αρπακτικότητα και τον επεκτατισμό του καπιταλισμού της πρώτης περιόδου. Τα πάντα σήμερα βασίζονται στο πετρέλαιο. Κι αυτή η ενεργειακή έκρηξη του ανθρώπου υποκίνησε και επέτρεψε όλες τις άλλες εκρήξεις των τελευταίων 150 ετών: Τεχνολογική, ιδεολογική, καλλιτεχνική, πολιτική, τραπεζική, παραγωγική, εκπαιδευτική κ.ο.κ. Εκρήξεις που ανατίναξαν τα υλικά και πνευματικά θεμέλια των παραδοσιακών κοινωνιών κι έφεραν στο προσκήνιο ένα κόσμο σε συνεχή αναστάτωση, σε συνεχή ανάδευση, σε συνεχή αναβρασμό, σε συνεχή επανάσταση. Και η ανθρώπινη συνείδηση, που πάντα υστερεί χρονικά απέναντι στο πραγματικό, έστησε όλες αυτές τις επαναστατικές ιδεολογίες για να ερμηνεύσει εκείνο που είχε ήδη συμβεί. Η διαρκής επανάσταση του Τρότσκυ είναι απλή αντανάκλαση της διαρκούς ενεργειακής και τεχνικής επανάστασης γύρω του. Πώς το έλεγε ο Μάρσαλ Μακλούαν; “Βαδίζουμε προς το μέλλον κοιτάζοντας πίσω σαν το κάβουρα”…

Ενεργειακή έκρηξη και επαναστατικός πυρετός

Απ’ αυτή την πλευρά συμφωνώ με τον Ρακόβσκυ ότι η Κομμουνιστική Διεθνής και η Καπιταλιστική Διεθνής είναι ένα και το αυτό. Μόνο που δεν πρωτοπορούν, δεν σχεδιάζουν και δεν στήνουν εξαρχής κόσμους σύμφωνα με τις ανθρώπινες φιλοδοξίες – απλώς εικονογραφούσαν τα πιθανά πολιτικοκοινωνικά σενάρια που επέτρεπε η ενεργειακή έκρηξη, οι “αντικειμενικές συνθήκες” που θα έλεγαν οι μαρξιστές, και μετέφραζαν την ανατρεπτική ώθηση της ενεργειακής έκρηξης σε υποκειμενικό επαναστατικό πυρετό.

Τώρα, αυτό που μας συμβαίνει σήμερα είναι κρίσιμο. Πιάσαμε πλατώ. Αν υποθέσουμε μια κωδωνοειδή καμπύλη (αρχή, μέση, τέλος) που αντιπροσωπεύει την παραγωγή πετρελαίου, αυτή τη στιγμή είμαστε στην κορυφή της – Peak oil (Πηκ Όιλ, κορύφωση πετρελαίου). Από εδώ και πέρα έχουμε ενεργειακή κατηφοριά. Και σ’ ένα πολιτισμό εθισμένο στη συνεχή επέκταση και εξαρτημένο από τη συνεχή διεύρυνση, την “ανάπτυξη”, αυτό είναι πολύ κακό, το χειρότερο που θα μπορούσε να μας συμβεί. Όπως η Κόκκινη Βασίλισσα στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων, έτσι κι εμείς έχουμε ένα καταναγκασμό, μια εσωτερική φωνή που μας υποχρεώνει να τρέχουμε όλο και πιο γρήγορα για να μείνουμε στο ίδιο σημείο. Μόνο που εμείς έχουμε αρχίσει να μένουμε από καύσιμα – κυριολεκτικά.

Μέσα απ’ αυτό το πρίσμα, σας κάνει εντύπωση που αντιμετωπίζουμε παγκόσμια μια κολοσσιαία κρίση χρέους; Σε μια οικονομία μονταρισμένη πάνω στη σιγουριά της βέβαιης ανάπτυξης και εθισμένη στο ιδεολόγημα της ασταμάτητης προόδου, ξοδέψαμε προκαταβολικά τις προσόδους των επόμενων δεκαετιών. Αλλά το ίδιο το βασικό όχημα της ανάπτυξης (το πετρέλαιο) έχει πάψει να αναπτύσσεται από το 2005. Η ανάπτυξη έχει αρχίσει να φρενάρει. Κι έτσι σήμερα όλα τα τραπεζικά κόλπα, όλο το χρεωστικό χρήμα του κόσμου, όλα τα παράγωγα, όλα τα πυροτεχνήματα των χειριστών του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, όλες οι απελπισμένες πολιτικές αποφάσεις, δεν μπορούν να κρύψουν το γεγονός ότι ο καπιταλισμός ήταν μια πελώρια και συνεχώς διογκούμενη οικονομική φούσκα που βασιζόταν στη φτηνή και άφθονη ενέργεια. Και τώρα που αρχίζει να περιορίζεται αυτή η φτηνή και άφθονη ενέργεια (οι ενεργειακοί δούλοι, που λέγαμε), ο καπιταλισμός προσπαθεί να φτηνύνει την ανθρώπινη εργασία. Μόλις όμως η ανθρώπινη εργασία γίνει φτηνή, αρχίζει να καταρρέει το καταναλωτικό μοντέλο – οι μάζες δεν έχουν πια χρήματα για να αγοράζουν και μάλιστα συνεχώς αυξητικά όπως μέχρι πρότινος. Και για πρώτη φορά από τον 16ο αιώνα (με την εξαίρεση των περιόδων κυκλικών κρίσεων) αρχίζει να διαμορφώνεται μια κοινωνικοοικονομική κατάσταση όχι συνεχούς ανάπτυξης πλέον, αλλά συνεχούς αποανάπτυξης – δηλαδή πλήρους ανατροπής της φύσης του καπιταλισμού.

Έχουμε μπει σε μια αργή διαδικασία αποανάπτυξης

Θέλω να πω πως αυτή τη στιγμή δεν βιώνουμε απλώς μια ακόμα καπιταλιστική κρίση, αλλά έχουμε μπει στην πρώτη φάση μια μακράς διαδικασίας αποανάπτυξης, που ποιός ξέρει τι δαίμονες θα ξεπετάξει. Δηλαδή ο καπιταλισμός, καλύτερα θα ήταν να λέμε ο βιομηχανισμός, έφτασε στα όριά του. Το εγγενές πάθος του για άπειρη επέκταση σε ένα μικρό και πεπερασμένο πλανήτη ήταν φυσικό κάποια στιγμή να χτυπήσει τοίχο.

Ρίξτε μια ματιά γύρω σας. Η παραγωγή πετρελαίου κορυφώθηκε και τώρα είμαστε υποχρεωμένοι να ψάχνουμε για νέα κοιτάσματα όλο και πιο βαθιά, όλο και πιο δύσκολα, όλο και πιο ακριβά. Αυτές τις μέρες το πετρέλαιο έφτασε αισίως τα 120 δολάρια, αν δεν κάνω λάθος. Θα συνεχίσει βεβαίως προς τα επάνω, μια και η ζήτηση είναι τρομερή, τα κοιτάσματα δεδομένα με τάση μείωσης και το πληθωριστικό χρήμα στα χέρια των κερδοσκόπων άφθονο, μέχρις ότου η υψηλή τιμή του θα τσακίσει πάλι παραγωγή και ζήτηση και το πετρέλαιο να ξαναπέσει στα 20-30 δολάρια το βαρέλι. Κι αυτό το γιο-γιο θα συνεχίσει για χρόνια συντρίβοντας τις όποιες ελπίδες για επιστροφή στην προτεραία καπιταλιστική κατάσταση. Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται και σε άλλες φυσικές πρώτες ύλες (μέταλλα, ξυλεία, αλιεύματα, τρόφιμα κλπ.) για να επιβεβαιώσουν το παραπάνω ρηθέν ότι ο καπιταλισμός, σαν ένα μανιακά επεκτατικό κοινωνικο­οικονομικό μοντέλο, έφτασε στα όριά του. Με άλλα λόγια, δεν έχει πού αλλού να επεκταθεί δημιουργώντας νέες φούσκες ανάπτυξης, νέες δηλαδή ευκαιρίες κέρδους, και γι’ αυτό στρέφεται στην ανοιχτή αρπαγή των δημόσιων προσόδων (ραντιέρηδες ολιγάρχες) και τη λεηλασία του δημόσιου πλούτου και των υπερχρεωμένων καταναλωτών και φορολογούμενων – αυτό δηλαδή που ζούμε σήμερα και το οποίο συνεχώς χειροτερεύει.

Όσο για εκείνη την παλιά καραμέλα ότι τάχα δεν μπορεί, η επιστήμη (δηλαδή ο από μηχανής θεός) θα αναπτύξει νέες πηγές φτηνής ενέργειας ή νέες τεχνολογίες που θα χρησιμοποιούν την ενέργεια του κενού(!), είναι ακριβώς αυτό – καραμέλα, παρηγοριά, παραμυθία. Και δεν είναι του παρόντος να εξηγήσω γιατί είναι μπαρούφες και όλα τα περί εναλλακτικής ενέργειας, πράσινης ανάπτυξης και πράσινων αλόγων που περνάνε για δημοσιογραφία αυτό τον καιρό.

Έχουμε, λοιπόν, ένα βασικό δεδομένο: Ο καπιταλισμός (βιομηχανισμός) έφτασε στα φυσικά όριά του και το παλιό ιδεολόγημά του περί άπειρης ανάπτυξης σε ένα πεπερασμένο πλανήτη αφήνει την τελευταία του πνοή. Ο πολιτισμός που ξεκίνησε από τα burgs της βόρειας Ευρώπης άρχισε να χάνει όχι μόνο τη φυσική κινητήρια δύναμή του (το πετρέλαιο), αλλά και το επιθετικό-επεκτατικό πνεύμα του.

Ανέφικτη η σταθερή κατάσταση μη-ανάπτυξης

Θα μπορούσε να πει κανείς: So far so good… Ας αντικαταστήσουμε, λοιπόν, έστω και με ανελέητη πολιτική βία, το επεκτατικό καπιταλιστικό μοντέλο με ένα άλλο σταθερής κατάστασης (steady state, zero-growth). Δυστυχώς ούτε αυτό είναι δυνατό για τέσσερις λόγους:

Πρώτον, τα κατεστημένα συμφέροντα του σημερινού χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι πανίσχυρα και θα αντισταθούν με κάθε τρόπο σε κάθε απόπειρα αλλαγής του status quo ρισκάροντας ακόμα και ένα παγκόσμιο πυρηνικό πόλεμο προκειμένου να διατηρήσουν τα προνόμιά τους.

Δεύτερον, ο αντίκτυπος του βιομηχανικού τρόπου παραγωγής και κατανάλωσης ήταν τεράστιος στο φυσικό περιβάλλον του πλανήτη. Η ανθρωπογενής υποβάθμιση και πολλές φορές καταστροφή του περιβάλλοντος έχει δημιουργήσει συνθήκες που αποκλείουν επιστροφή στην προτεραία κατάσταση έστω και αν ήταν δυνατό να σταματήσει αυτή τη στιγμή κάθε οχλούσα δραστηριότητα.

Τρίτον, ο βιομηχανισμός μέσω της φαρμακοβιομηχανίας και της πράσινης επανάστασης στη γεωργία (δηλαδή της εφαρμογή του πετρελαίου στο χωράφι) που τετραπλασίασε την παραγωγή τροφίμων, επέτρεψε την εκρηκτική αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. Από ενάμισυ δισεκατομμύριο περίπου που ήταν οι άνθρωποι το 1850 (όταν δηλαδή ξεκινούσε η πετρελαϊκή φάση του βιομηχανισμού) φτάσαμε αισίως σήμερα στα επτά δισεκατομμύρια με αυξητικές βεβαίως τάσεις. Κι αυτό τη στιγμή που η οικονομία του πετρελαίου αρχίζει να παρακμάζει και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος οδηγεί σε συνεχή μείωση της κατάλληλης για καλλιέργεια γης. Η επισιτιστική κρίση είναι δεδομένη και το φάσμα της πείνας πλανιέται πάνω απ’ όλο τον πλανήτη κι όχι μόνο στις χώρες του τρίτου κόσμου. Τι θα απογίνουν αυτοί οι γιγάντιοι πληθυσμοί όταν η φέρουσα ικανότητα του πλανήτη χωρίς το πετρέλαιο είναι μόλις ενάμισυ δισεκατομμύριο (πληθυσμός 1850);

Τέταρτον, η κυρίαρχη σήμερα σχεδόν θρησκευτική πίστη των περισσότερων ανθρώπων στην “ανάπτυξη”, στην “πρόοδο”, στη συνεχή βελτίωση του επιπέδου ζωής, έχει τεράστιο βάρος σε κάθε πολιτική απόφαση κι αποτελεί μια ακλόνητη δύναμη αδράνειας που αποκλείει κάθε συνειδητή προσπάθεια επιβολής μιας σταθερής κατάστασης. Ακόμα και σήμερα η έκθεση Όρια στην Ανάπτυξη της Λέσχης της Ρώμης το 1970 που εισηγείτο την ανάγκη μιας οικονομίας σταθερής κατάστασης, καθώς και το βιβλίο Το Μικρό Είναι Όμορφο του Σουμάχερ, συνεχίζουν να λοιδωρούνται από ψευδο-ειδήμονες.

Σε ποια συμπεράσματα οδηγούν αυτές οι διαπιστώσεις και σκέψεις; Το βασικό συμπέρασμα είναι πως οι διάχυτες παντού σήμερα θεωρίες περί πανίσχυρων ημιθεϊκών συνωμοσιών (“Αυτοί”, Illuminati, κεντρικοί τραπεζίτες, Μπιλντεμπέργκερς, ακόμα και ερπετοειδή από το άστρο Beta Reticuli) είναι χρήσιμες λαϊκίστικες κατασκευές που επενδύουν με δραματικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά τις απρόσωπες δυνάμεις και εξουσίες οι οποίες προέκυψαν από τις συλλογικές πράξεις, επιλογές και αντιλήψεις μας τους τελευταίους δύο αιώνες. Το γεγονός είναι ένα: Η θριαμβευτική πορεία του δυτικού (πετρελαϊκού) πολιτισμού τελείωσε και τώρα αρχίζει ο μακρύς και οδυνηρός δρόμος της επιστροφής σ’ εκείνο που σήμερα ονομάζουμε βιωσιμότητα, ανανεούμενες πηγές ενέργειας, μικροί πληθυσμοί, τοπικές οικονομίες, συνεργασία με τη φύση… Γεννήθηκα σ’ ένα τέτοιο κόσμο (τον καταβρόχθισε τελικά ο βιομηχανικός “πολιτισμός”) και σκέφτομαι πως θα ήταν ένας καλός κόσμος και για τις γενιές μετά από μας. Αλλά σκέφτομαι και τις νέες εκατόμβες που θα μεσολαβήσουν μέχρι τότε…

Advertisements

Θέλετε να σχολιάσετε;

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s