Μια ματιά στο ελληνικό μέλλον

Πήρα σήμερα τη μεγάλη γυάλινη σφαίρα μου και είπα να ρίξω μια ματιά στο ελληνικό μέλλον. Για να είμαι ειλικρινής, όχι ακριβώς στο μέλλον, αλλά στα καβαφικά προσερχόμενα – τις ορατές δηλαδή κινήσεις της ιστορίας που σαν βαριά, φορτωμένα σύννεφα μαζεύονται στον ορίζοντα. Δεν υπάρχει εδώ καμιά ιδιαίτερη μαντική ή μετεωρολογική ικανότητα. Όταν βλέπεις τέτοια σύννεφα στον ορίζοντα κι όταν ξέρεις την ταχύτητα και την κατεύθυνση του ανέμου, μπορείς να δηλώνεις με σιγουριά: “Το απόγευμα θα βρέξει”.

Ας δούμε, λοιπόν, τις “βροχές” που μας ετοιμάζουν τα προσερχόμενα. Όσοι έχουν μπει στον κόπο να ρίξουν μια ματιά και σε άλλα κείμενα αυτού του μπλογκ θα έχουν διαπιστώσει πως η ερμηνευτική μου προσέγγιση είναι εστιασμένη και ιεραρχική. Υποστηρίζω δηλαδή πως στις μέρες μας συμβαίνει σε ολόκληρο τον κόσμο μια μείζων καταστροφή σε αργή κίνηση, μια μέγιστη δηλαδή πολιτισμική μεταβολή που διαλύει αργά αλλά σταθερά το βιομηχανικό σύστημα και τον πολιτισμό που αυτό δημιούργησε τους τελευταίους πέντε αιώνες. Αυτό είναι το κυρίαρχο θέμα του μπλογκ και μπορεί κανείς να δει την επιχειρηματολογία μου σε όλα σχεδόν τα άρθρα που παρουσιάζονται εδώ. Η πολιτισμική αυτή μεταβολή είναι τόσο οριστική, βαθιά και μη αναστρέψιμη που επηρεάζει καθοριστικά όλες τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και εξελίξεις του καιρού μας, την καθημερινότητά μας, το μέλλον των παιδιών μας και την ίδια μας την ατομική και συλλογική επιβίωση. Όσο και αν οι κυρίαρχες ελίτ ανά τον κόσμο, τα φερέφωνά τους και οι συνοδοιπορούντες χρήσιμοι ηλίθιοι επιμένουν να αναμασούν το αφήγημα της “προόδου” και της “ανάπτυξης” (βλ. Η παρεξήγηση της πραγματικότητας) και να επαναλαμβάνουν ad nauseam πως η παρούσα κακοδαιμονία είναι απλώς μια περαστική κρίση, ένας κάπως βαρύς, είναι αλήθεια, “χειμώνας Κοντράτιεφ” ή κάτι παρόμοιο (βλ. Κρίση και παγκοσμιοποίηση), η περιβάλλουσα πραγματικότητα τους διαψεύδει: Η κρίση βαθαίνει συνεχώς χωρίς να διαφαίνεται κάποιο τέλος, οι γεωπολιτικές εντάσεις παίρνουν επικίνδυνες μορφές, νέες απειλές εμφανίζονται και οι κοινωνίες των ανθρώπων συνεχίζουν να φτωχοποιούνται και να χάνουν σταθερά τη συνοχή τους.

Συνέχεια

Η παρεξήγηση της πραγματικότητας ή η λάθος αφήγηση σε χαλεπούς καιρούς

Η πραγματικότητα έχει την κακή συνήθεια να διαψεύδει κάποια στιγμή τις περιούσιες ιστορίες μας. Τρανό παράδειγμα η αφήγηση της προόδου και της ανάπτυξης. Επί τέσσερις-πέντε αιώνες ενέπνευσε, διαμόρφωσε και καθοδήγησε ιδεολογίες, πολέμους, επαναστάσεις, πολιτικά και οικονομικά σχέδια, ατομικές και συλλογικές φιλοδοξίες, στόχους και επιτεύγματα ζωής. Ό,τι δεν μπορούσε να ενταχθεί στο μεγάλο πολιτισμικό πρόγραμμα της προόδου και της ανάπτυξης ήταν εξ ορισμού αντιδραστικό, ξεπερασμένο, passé – κι έπρεπε να εξωπεταχτεί στο πυρ το εξώτερο ή καλύτερα στον σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας.

Αληθινή ατμομηχανή της ανθρώπινων υποθέσεων από τον 16ο αιώνα μέχρι πρόσφατα, η μεγάλη αυτή αφήγηση ήταν η ψυχή, το ζωτικό παράδειγμα, η élan vital του βιομηχανικού πολιτισμού. Κεντρική, θεμελιακή της πρόταση: Υπάρχει μια σαφής και μη αναστρέψιμη κίνηση στην Ιστορία από το χειρότερο στο καλύτερο, από το λιγότερο στο περισσότερο, από το απλούστερο στο πολυπλοκότερο, από το καλό των λίγων στο καλό των πολλών – ένα αναμφισβήτητο μεταφυσικό άνυσμα, ένα βέλος νοήματος και σκοπού που τανύζεται προς την αποθέωση του ανθρώπου. Τίποτα, υποστηρίζει η μεγάλη αφήγηση, δεν μπορεί να αντιπαρατεθεί στην ακατανίκητη αυτή δύναμη. Κι αυτό ήταν αλήθεια για ένα διάστημα. Ολόκληρος ο πλανήτης μεταμορφώθηκε ριζικά από το μαγικό άγγιγμά της, οι παραδοσιακές αξίες και τρόποι ζωής εξαφανίστηκαν για να αντικατασταθούν από την πιο αδυσώπητη οικονομική μηχανή στην ανθρώπινη Ιστορία, από μια ιδεολογία ανίκανη να αποδεχτεί οποιαδήποτε άλλη άποψη, από ένα πολιτικό σύστημα που μανιακά κυνηγά την απόλυτη επικράτησή της σε κάθε γωνιά της Γης.

Αυτό που έχουμε σήμερα είναι η έσχατη συνέπεια αυτού του παραδείγματος, ένας κόσμος που πιστεύει βαθιά πως δεν υπάρχουν όρια στην ανθρώπινη φιλοδοξία, σύνορα στην ανθρώπινη επέκταση, εμπόδια φυσικά, πολιτιστικά, πολιτικά, οικονομικά ή ψυχολογικά που δεν μπορούν να ξεπεραστούν. Αυτό που έχουμε σήμερα μπροστά μας είναι, κατά τη λογική της αφήγησης, μια πνευματική σουπερνόβα, μια εκρηκτική θετική ανάδραση, μια εκθετική εκτίναξη του ανθρώπινου λόγου προς το άπειρο.

Συνέχεια