Η χαρά της εθνικής χρεωκοπίας

Μάλλον η θλίψη της εθνικής χρεωκοπίας. Ο Ντμίτρυ Ορλόφ είναι Ρώσος συγγραφέας που ζει στις ΗΠΑ. Έγινε γνωστός με το βιβλίο του Reinventing Collapse (Ξαναεφευρίσκοντας την κατάρρευση), όπου περιγράφει την πολιτική και οικονομική κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, όπως ο ίδιος την έζησε, και προβάλλει την εμπειρία του στη διαφαινόμενη αμερικανική κατάρρευση. Παρουσιάζει τις απόψεις του στο μπλογκ ClubOrlov. Με τη σύντομη αυτή εισαγωγή του σε μια μελέτη του Ντέιβιντ Κόροβιτς επιβεβαιώνει τις απόψεις του για την επικείμενη κατάρρευση της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Ο Κόροβιτς είναι Ιρλανδός και βιώνει κατά παρόμοιο μ’ εμάς τρόπο την οικονομικοπολιτική κατάρρευση της χώρας του. Τα εντυπωσιακά άρθρα και μελέτες του στο έξοχο ιρλανδικό site και δεξαμενή σκέψης Feasta αναλύουν τα οξύτατα προβλήματα των παγκοσμιοποιημένων μας αλληλεξαρτήσεων και επισημαίνουν το λίαν πιθανό ενδεχόμενο μιας αιφνίδιας παγκόσμιας συστημικής κατάρρευσης.

Μπορείτε να δείτε και ένα ακόμα κείμενο του Κόροβιτς με τίτλο Στα όρια της ανάπτυξης, μεταφρασμένο στα ελληνικά, όπου ο συγγραφέας εξηγεί με απλά λόγια τις θέσεις του.

~ Gregorius

o o o

του Dmitry Orlov

Οι 78 σελίδες της σοβαρής και κάπως φορτωμένης με ορολογίες μελέτης του Ντέιβιντ Κόροβιτς (David Korowicz) με τίτλο Trade Off: Financial system supply-chain cross contagion – a study in global systemic collapse δεν είναι γρήγορο ή εύκολο ανάγνωσμα, αλλά είναι ένα πολύ σημαντικό ανάγνωσμα. Διευκρινίζει πολύ καλά την έννοια της αλλεπάλληλης χρεωκοπίας, κατά την οποία η χρηματοπιστωτική κατάρρευση αναπόδραστα οδηγεί σε πολιτική και οικονομική κατάρρευση χωρίς δυνατότητα συγκράτησης αυτής της διαδικασίας ή έστω αλλαγής της πορείας της. Ίσως αυτό να ακούγεται σαν μια πολύ απαισιόδοξη θέση και πράγματι είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε ότι θα μπορούσε να προκαλέσει μια χαρούμενη αντίδραση σε οποιοδήποτε άτομο με σώας τας φρένας του. Αλλά σ’ εκείνους που θεωρούν πολύ σημαντικό να καταλάβουν τι συμβαίνει, ο Κόροβιτς προσφέρει μια μεγάλη δόση ρεαλισμού. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να προειδοποιήσουμε: “Εγκαταλείψτε κάθε αισιοδοξία εσείς που εισέρχεστε εδώ!”[1]

Συνέχεια

Στη Ζώνη του Λυκόφωτος

Η οικο­νο­μική κρίση στη χώρα μας και διε­θνώς τρα­βάει σε μάκρος και που­θενά δεν φαί­νε­ται “το φως στην άκρη του τού­νελ”. Αντί­θετα, η κρίση βαθαί­νει όλο και περισ­σό­τερο και πλη­θαί­νουν οι χώρες που πλη­σιά­ζουν στη δική μας δεινή θέση (προς το παρόν πάντως παρα­μέ­νουμε πρω­το­πό­ροι). Αλλά πάντοτε η ελπίδα πεθαί­νει τελευ­ταία κι έτσι κάθε φορά τα μέτρα λιτό­τη­τας που επι­βάλ­λουν οι κυβερ­νή­σεις και τα υπε­ρε­θνικά διευ­θυ­ντή­ρια είναι πάντοτε τα “τελευ­ταία” και η περι­πό­θητη ανά­πτυξη όπου να ’ναι θα φανεί στη γωνία. Έρχε­ται πράγ­ματι η ανά­πτυξη, όπως μας δια­βε­βαιώ­νουν πολι­τι­κοί και κόμ­ματα, τρα­πε­ζί­τες και Ευρω­παίοι επί­τρο­ποι; Ή μήπως θα πρέ­πει να σκε­φτούμε το μέχρι πρό­τι­νος αδια­νό­ητο – ότι η οικο­νο­μία της ανά­πτυ­ξης τελεί­ωσε κι έχουμε μπει σε μια νέα ιστο­ρική περί­οδο απο­α­νά­πτυ­ξης με άδηλη έκβαση;

Φιλο­ξε­νούμε σήμερα ένα άρθρο του Νταί­η­βιντ Κόρο­βιτς (David Korowicz) με τίτλο Στα όρια της ανά­πτυ­ξης. Ο συγ­γρα­φέας είναι Ιρλαν­δός, άρα βιώ­νει ένα παρό­μοιο μ’ εμάς δράμα και είναι έτσι σε θέση να γνω­ρί­ζει από πρώτο χέρι τι σημαί­νει να βου­λιά­ζει μια κοι­νω­νία και μια οικο­νο­μία. Και ύστερα από τόσα χρό­νια “λιτό­τη­τας” στη χώρα του, όπως και στην Ελλάδα, βλέ­πει πια χωρίς αυτα­πά­τες ότι η βασική πηγή των βασά­νων μας είναι η σύγκρουση ανά­μεσα στις ατο­μι­κές και συλ­λο­γι­κές μας προσ­δο­κίες (τις συντά­ξεις και την αγο­ρα­στική μας δύναμη, την εργα­σία και τις απο­τα­μιεύ­σεις μας, τις υπη­ρε­σίες υγείας και εκπαί­δευ­σης) και στο τι μπο­ρούμε να έχουμε πλέον. “Έχουμε συνη­θί­σει”, γρά­φει ο Κόρο­βιτς, “στην καθη­συ­χα­στική σκέψη ότι στο τέλος κάθε οικο­νο­μι­κής ύφε­σης, όσο βαθιά ή παρα­τε­τα­μένη κι αν είναι, η ανά­πτυξη και η ευη­με­ρία θα απο­γειω­θούν και πάλι. Έχουμε την αίσθηση πως η οικο­νο­μική ανά­πτυξη, αν και ιδιό­τροπη καμιά φορά, είναι η φυσική τάξη του κόσμου”. Φαί­νε­ται όμως πως η “φυσική τάξη του κόσμου” μας έχει διαταραχθεί…

“Όποιες κι αν είναι οι οικο­νο­μι­κές συμ­φο­ρές της Ιρλαν­δίας [και της Ελλά­δας], η πραγ­μα­τική φού­σκα χρέ­ους είναι παγκό­σμια”, σημειώ­νει επί­σης. Και εκεί ακρι­βώς βρί­σκε­ται η αιτία των δει­νών μας: Είμα­στε εξαρ­τη­μέ­νοι για την επι­βί­ωσή μας από ένα πυκνό δίκτυο παγκο­σμιο­ποι­η­μέ­νων αλλη­λε­ξαρ­τή­σεων. Δεν υπάρ­χει πια τοπική οικο­νο­μία για να κατα­φύ­γουμε σ’ αυτήν τώρα που η παγκο­σμιο­ποι­η­μένη οικο­νο­μία κλυ­δω­νί­ζε­ται και γονα­τί­ζει. Το δράμα που ζούμε είναι τοπικό και προ­σω­πικό, αλλά οι αιτίες του είναι παγκό­σμιες. Και καθώς το παγκο­σμιο­ποι­η­μένο χρη­μα­το­πι­στω­τικό σύστημα – ή καπι­τα­λι­στικό ή βιο­μη­χα­νικό ή πλου­το­κρα­τικό ή δικτα­το­ρία των τρα­πε­ζι­τών, πείτε το όπως θέλετε – συνα­ντά τις Ερι­νύες του, όλοι μαζί, άνθρω­ποι, επι­χει­ρή­σεις, κράτη, θεσμοί, μπαί­νουμε σε μια θανά­σιμη δίνη. Πού οφεί­λε­ται όμως η παγκο­σμιο­ποι­η­μένη οικο­νο­μική φού­σκα; Ο Κόρο­βιτς υπο­στη­ρί­ζει ότι αιτία είναι η σύγκλιση των ενερ­γεια­κών και περι­βαλ­λο­ντι­κών ορίων της ανθρώ­πι­νης οικο­νο­μίας (παρα­έ­γινε μεγάλη για τον μικρό πλα­νήτη μας) με τα βαθύ­τατα προ­βλή­ματα ενός ετοι­μόρ­ρο­που νομι­σμα­τι­κού και χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συστή­μα­τος. Έχουμε από τη μια πλευρά την κορύ­φωση της παγκό­σμιας παρα­γω­γής πετρε­λαίου (Peak Oil), την κορύ­φωση της παρα­γω­γής τρο­φί­μων, την κορύ­φωση της παρα­γω­γής βασι­κών ορυ­κτών και τη μαζική μόλυνση του ανθρώ­πι­νου περι­βάλ­λο­ντος με τα από­βλητα του θερ­μο­δυ­να­μι­κού συστή­μα­τος της παγκο­σμιο­ποι­η­μέ­νης οικο­νο­μίας. Και έχουμε από την άλλη ένα τρα­πε­ζικό και χρη­μα­το­πι­στω­τικό σύστημα προ­σα­να­το­λι­σμένο στην ανά­πτυξη, όταν η ανά­πτυξη φανερά δεν είναι πλέον δυνατή, βου­λιαγ­μένο στα χρέη και ουσια­στικά χρε­ω­κο­πη­μένο, που πάνω του επι­κρέ­με­ται ο τερά­στιος όγκος των παρα­γώ­γων συμ­βο­λαίων – με δεκα­πλά­σια ή εικο­σα­πλά­σια αξία από τη παγκό­σμια οικο­νο­μία! Μέσα σ’ αυτές τις μυλό­πε­τρες αλέ­θε­ται πλέον η ζωή και τα σχέ­διά μας, οι προσ­δο­κίες και η καθη­με­ρι­νό­τητά μας.

Πόσο μπο­ρεί να κρα­τή­σει ακόμα αυτή η κατά­σταση; “Είναι οξύ­μωρο να λέμε πως μπο­ρούμε να κάνουμε για πάντα κάτι μη-βιώσιμο”, γρά­φει ο Κόρο­βιτς. Όλο και κάτι μπο­ρεί να συμ­βεί, ένα αιφ­νί­διο γεγο­νός, μια απρό­βλε­πτη επί­πτωση ενερ­γειών ρου­τί­νας, μια ξαφ­νική πολι­τική από­φαση κάπου στον πλα­νήτη, ένας “Μαύ­ρος Κύκνος” μπο­ρεί να πετά­ξει – όπως ονο­μά­ζουν οι χρη­μα­τι­στές τέτοια απρό­βλε­πτα συμ­βά­ντα – και το χρη­μα­το­πι­στω­τικό σύστημα μπο­ρεί να παγώ­σει, έστω και για λίγες μέρες. Και η μόλυνση μπο­ρεί να μετα­δο­θεί στα παγκο­σμιο­ποι­η­μένα δίκτυα τρο­φο­δο­σίας που δια­κι­νούν τρό­φιμα, φάρ­μακα, ανταλ­λα­κτικά, προ­ϊ­ό­ντα, εξαρ­τή­ματα και πρώ­τες ύλες και ανά­λογα με τη σοβα­ρό­τητά της μπο­ρεί να μας δημιουρ­γή­σει υπαρ­ξιακά προ­βλή­ματα, επι­σι­τι­στι­κές και ανθρω­πι­στι­κές κρί­σεις και ποιός ξέρει τι άλλο. Η αλή­θεια είναι πως ζούμε σε ένα ετοι­μόρ­ροπο σύστημα χωρίς στον ορί­ζο­ντα να δια­φαί­νε­ται η δυνα­τό­τητα επι­στρο­φής στον “παλιό καλό καιρό”. Ίσως σιγά σιγά θα πρέ­πει να αρχί­σουμε να ξεχνάμε τη μαγική λέξη “ανά­πτυξη” και να ανα­ζη­τή­σουμε άλλες λύσεις.

Παρά τη ζοφερή πραγ­μα­τι­κό­τητα που απο­κα­λύ­πτει, ο Κόρο­βιτς δια­τη­ρεί κάποια αισιο­δο­ξία. Γράφει:

Ναι, μπο­ρούμε και θα χτί­σουμε τοπι­κές λίγο πολύ οικο­νο­μίες από τα ερεί­πια της παγκο­σμιο­ποι­η­μέ­νης οικο­νο­μίας. Θα είναι μια πολύ πιο φτωχή οικο­νο­μία όπου θα έχουμε χάσει πολλά από αυτά που θεω­ρούμε αυτο­νό­ητα. Αλλά θα μπο­ρεί να μας προ­σφέ­ρει μια καλή ζωή, όπου οι βασι­κές μας ανά­γκες θα καλύ­πτο­νται, όπου η ζωή μας θα μπο­ρεί να έχει νόημα και όπου θα μπο­ρούμε να βρούμε ένα πλού­σιο έδα­φος εμπειρίας.

Αλλά αυτό που τον προ­βλη­μα­τί­ζει είναι τι θα συμ­βεί στο μεσο­διά­στημα μέχρι να επι­στρέ­ψουμε στις τοπι­κές οικο­νο­μίες. Προ­φα­νώς έχουμε μπει στη Ζώνη του Λυκό­φω­τος.

~ Gregorius

Συνέχεια

Η Θεωρία του Ολντουβάι

Τελικά, μόνο από περηφάνεια ή βαθιά άγνοια ή δειλία αρνούμαστε να δούμε στο παρόν τα χαρακτηριστικά των καιρών που έρχονται.
Marguerite Yourcenar, 1951

Ανατολικά της πεδιάδας του Σερενγκέτι στην Ανατολική Αφρική απλώνεται το Φαράγγι του Ολντουβάι. Έχει μήκος 48 χιλιόμετρα και από πολλούς ονομάζεται “το λίκνο της ανθρωπότητας”. Εδώ πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια ξεκίνησε η αργή πορεία από τα ανθρωποειδή προς τον σημερινό άνθρωπο. Και όπως δείχνουν τα ευρήματα των παλαιοντολόγων, εδώ ξεκίνησαν και οι πρώτες κοινωνίες της Λίθινης Εποχής.

Το Φαράγγι του Ολντουβάι είναι και το θέμα, η αλληγορία, ο συμβολισμός της Θεωρίας του Ολντουβάι που υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος σύντομα θα επιστρέψει στον τρόπο ζωής της Λίθινης Εποχής. Παραδόξως, η ανατριχιαστική αυτή θεωρία δεν διατυπώνεται από κάποιον μανιακό προφήτη, αλλά από ένα ψύχραιμο τεχνοκράτη, τον καθηγητή μηχανικό δρ. Richard C. Duncan, ειδικό στα ενεργειακά δίκτυα. Και στα δύο παλιά ερωτήματα “από πού ερχόμαστε;” και “πού πάμε;” ο δρ. Duncan δίνει την ίδια απάντηση: Το φαράγγι του Ολντουβάι. Κατ’ αυτόν, ο σημερινός βιομηχανικός πολιτισμός είναι μια στιγμιαία αιχμή, ένα περαστικό κύμα που δεν μπορεί να επαναληφθεί. Ο ίδιος ο Duncan αφηγείται πώς άρχισε να τον απασχολεί η Θεωρία του Ολντουβάι: Συνέχεια

Κρίση και παγκοσμιοποίηση

Στην προηγούμενη ανάρτησή μας, «Ο καπιταλισμός αγγίζει το τέλος του»,  είδαμε τον καθηγητή Wallerstein να προβλέπει το τέλος του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού και την αντικατάστασή του από ένα άλλο, επίσης παγκοσμιοποιημένο, σύστημα με άγνωστη ακόμα μορφή. Η παγκοσμιοποίηση όμως προϋποθέτει ένα πλανητικό δίκτυο εμπορικών συναλλαγών και διακίνησης αγαθών, γεγονός που με τη σειρά του χρειάζεται τεράστια ποσά διαθέσιμης ενέργειας (πετρέλαιο, αέριο), άφθονες πρώτες ύλες (μέταλλα και άλλα ορυκτά, γεωργικά προϊόντα) κ.ά. Παρατηρούμε όμως τα τελευταία χρόνια μια καθήλωση, αν όχι ακόμα ελλείψεις, στη διαθεσιμότητα όλων αυτών των πόρων, πράγμα που έχει οδηγήσει σε συνεχή αύξηση των τιμών τους.

Μια διαφορετική ερμηνεία της καπιταλιστικής κρίσης δίνει το άρθρο που δημοσιεύουμε σήμερα. Απέναντι στις οικονομολογικές αφαιρέσεις του καθηγητή, αντιπαραθέτει τα φυσικά όρια πάνω στα οποία έχει σκοντάψει πλέον ο καπιταλισμός: Κορύφωση της άντλησης του πετρελαίου (peak oil), οξύτατες ελλείψεις σε κρίσιμες πρώτες ύλες, μια ολοένα και βαθύτερη περιβαλλοντική κρίση κ.ά. Όμως τα προβλήματα αυτά δεν απειλούν μόνο να καταστρέψουν το σύστημα παραγωγής και διανομής αγαθών, τρόπου ζωής και σκέψης, που ονομάζουμε καπιταλισμό, αλλά ακυρώνουν και κάθε δυνατότητα παγκοσμιοποίησης. Αντίθετα λοιπόν με την άγνωστης μορφής νέα παγκοσμιοποίηση του καλού καθηγητή, η σκέψη μας κατ’ ανάγκη οδηγείται σε ένα κόσμο που συνεχώς κατακερματίζεται, όπου την κυρίαρχη σήμερα θέση της έννοιας παγκοσμιοποίηση αρχίζει να καταλαμβάνει η τοπικότητα. Στο διεθνοπολιτικό επίπεδο βλέπουμε κάτι αντίστοιχο: Την ανάδυση της πολυπολικότητας.

~ Gregorius

Συνέχεια

“Ο καπιταλισμός αγγίζει το τέλος του”

Το κείμενο που ακολουθεί είναι μια συνέντευξη του Αμερικανού καθηγητή Immanuel Wallerstein στη γαλλική εφημερίδα Le Monde στις 12/10/2008, αμέσως δηλαδή μετά το ξέσπασμα της σημερινής οικονομικής κρίσης. Γνωστός για την οξύτατη κριτική του στον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό, ο διάσημος αυτός καθηγητής του Yale είναι ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς του κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης μαζί με τους Noam Chomsky και Pierre Bourdieu. Στο βασικό έργο του, Το Σύγχρονο Σύστημα-Κόσμος, ο Wallerstein υποστηρίζει πως η έννοια «Τρίτος Κόσμος» δεν έχει νόημα και πως, αντίθετα, υπάρχει ένα μόνο πολύπλοκο παγκόσμιο σύστημα οικονομικών σχέσεων – γεγονός που διαφοροποιεί τον σημερινό κόσμο από τις παλαιότερες αυτοκρατορίες. Η θεώρηση του Wallerstein είναι επηρεασμένη από τη μαρξιστική ανάλυση, τις θέσεις του Γάλλου ιστορικού Fernand Braudel, τη θεωρία των εξαρτήσεων και ιδιαίτερα τις έννοιές της «πυρήνας» και «περιφέρεια» και τη θεωρία των πολύπλοκων συστημάτων του νομπελίστα Ilya Prigogine. Το τακτικό διμηνιαίο δελτίο του με σχόλια για τις παγκόσμιες υποθέσεις αναδημοσιεύεται ευρύτατα.

Προβλέποντας το επερχόμενο τέλος του καπιταλισμού, ο Wallerstein οραματίζεται μια εναλλακτική παγκοσμιοποίηση, δηλαδή ένα νέο παγκοσμιοποιημένο σύστημα. Για το ίδιο ακριβώς ερώτημα, τι δηλαδή θα διαδεχτεί τον καταρρέοντα καπιταλισμό, υπάρχουν σήμερα ριζικά διαφορετικές προσεγγίσεις, που προβλέπουν αντίθετα την αποβιομηχάνιση, την αποανάπτυξη και την αποπαγκοσμιοποίηση του κόσμου. Το στοίχημα αν η ανθρωπότητα θα συνεχίσει τον δρόμο της παγκοσμιοποίησης ή αν θα κινηθεί προς ολοένα και πιο περιορισμένες σε έκταση πολιτικο-κοινωνικές συσπειρώσεις είναι καίριο, καθώς από την απάντηση εξαρτώνται τα μέτρα που οφείλουμε να λάβουμε για να περιοριστούν οι ζημιές από την πρωτοφανή κρίση του καιρού μας.

~ Gregorius

Συνέχεια

Γερμανία: Ολική επαναφορά

Αν δεν έχετε ανησυχήσει ακόμα για τα σχέδια και τις προθέσεις της Γερμανίας, καιρός να αρχίσετε να ανησυχείτε. Εκείνη η παλιά χαζοχαρούμενη αριστερή φενάκη περί “Ευρώπης των Λαών” έχει μετατραπεί πια στη βλοσυρή πραγματικότητα της “Ευρώπης των Γερμανών”. Σκαλίζοντας κανείς λιγάκι την επιφάνεια της τρέχουσας ευρωπαϊκής πολιτικής, ανακαλύπτει από κάτω τα μακριά πλοκάμια κρυφών ή και φανερών σχεδιασμών με στόχο την ολική επαναφορά της αυτοκρατορικής Γερμανίας. Γι’ αυτό θα ήταν αφελές να πιστέψουμε πως η πολιτική που ασκεί τα τελευταία χρόνια η Γερμανία με πρόφαση τη χρεωκοπία της Ελλάδας και την αντιμετώπιση της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους είναι προϊόν των δυσάρεστων οικονομικών συγκυριών και στόχο έχει τη διάσωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης. Αντίθετα, είναι φανερό πως αντιμετωπίζουμε μια συγκροτημένη πολιτική ισχύος που αποβλέπει στην επιβολή της γερμανικής ηγεμονίας πάνω σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στη θέση μιας ευρωπαϊκής Γερμανίας βλέπουμε να αναδύεται για μια ακόμα φορά μια ηγεμονική δύναμη με παγκόσμιες φιλοδοξίες. Οι Βρυξέλλες μετακινούνται στο Βερολίνο. Η Γερμανία βρίσκει πάλι τον παλιό καλό της εαυτό και από ηττημένος ξαναγίνεται θύτης. Συνέχεια

H αποσύνθεση των σύγχρονων κοινωνιών

Από τον εθνοτισμό στον οικονομισμό. Αυτή είναι, κατά τον Αλαίν ντε Μπενουά, η μοιραία πορεία που διήνυσαν οι κοινωνίες για να καταλήξουν στη σημερινή γενικευμένη ανομία και παρακμή. Κι από εδώ πηγάζει η θεμελιώδης αντίθεση ανάμεσα στον εθνικισμό και τον φιλελευθερισμό (τόσο στη λιμπερταριανική όσο και στη σοσιαλιστική εκδοχή του). Τώρα που η βαθύτατη οικονομική, πολιτική και κοινωνική κρίση θέτει με οξύτητα το ζήτημα της επιβίωσης ατόμων και κοινωνιών, είμαστε υποχρεωμένοι να αποκαταστήσουμε τον εθνικισμό (την αντίληψη πατρίδας, έθνους, κοινότητας, κοινής κληρονομιάς και μοίρας, με μια λέξη την αίσθηση του “ανήκειν” σε μια υπερατομική βεβαιότητα) στις πραγματικές του διαστάσεις. Συνέχεια

Καταστροφή σε αργή κίνηση

Καπιταλισμός είναι η καταπληκτική πεποίθηση (παράκρουση ή ψεύδος – αποφασίστε εσείς) ότι οι πιο αχρείοι άνθρωποι θα κάνουν τις μεγαλύτερες κακοήθειες για το υπέρτατο καλό όλων. ~ sir John Maynard Keynes

Μια αδιαφιλονείκητη ιστορική αλήθεια: Κάθε πολιτισμός τελικά καταρρέει. Πού πήγαν οι Κινέζοι, οι Ινδοί, οι Ίνκας, οι αρχαίοι Έλληνες, οι Ρωμαίοι, οι Αιγύπτιοι – κι άλλοι πολλοί που το μόνο που άφησαν πίσω τους είναι ερείπια;

Την ξέρουμε καλά αυτή την πικρή αλήθεια εδώ στην Ελλάδα γιατί ζούμε ανάμεσα στα ερείπια ενός σπουδαίου πολιτισμού. Κι όμως, είναι αδύνατο να τη δεχτούμε όταν αφορά εμάς τους ίδιους. Η μεσότητα, το οικείο, οι διανοητικές μας ρουτίνες, η φυλακισμένη φαντασία μας, όλα επαναστατούν μπροστά σε μια τέτοια σκέψη. Πώς είναι δυνατόν να καταρρέει ο πιο κραταιός πολιτισμός που είδε ποτέ ο πλανήτης μας; Πώς μπορεί να παρακμάζει μια θηριώδης τεχνολογία και τεχνογνωσία που στέλνει ανθρώπους στο φεγγάρι, που υποτάσσει ποταμούς, βουνά και θάλασσες, που μπορεί να εξαφανίσει με τα όπλα ή τα λάθη της κάθε ζωή από το πρόσωπο του πλανήτη;

Και γιατί να συμβαίνει αυτό τώρα, στη δική μας ζωή, στη ζωή των παιδιών μας;

Όμως, ό,τι κι αν λέει ο πολύς Φράνσις Φουκογιάμα, το τέλος της Ιστορίας δεν έχει φτάσει – εκτός και αν εννοεί το τέλος της Ιστορίας του βιομηχανισμού/καπιταλισμού. Πάντα είμαστε και θα είμαστε θύματα και δράστες της Ιστορίας. Βρισκόμαστε πεταμένοι σε ιστορικές περιόδους που δεν διαλέξαμε ούτε ίσως θα θέλαμε ποτέ να γνωρίσουμε. Κι έλαχε στις δικές μας ημέρες να δούμε το πικρό τέλος ενός κραταιού κόσμου που επί πέντε αιώνες φιλοδόξησε να μεταποιήσει τη Γη σε εμπόρευμα και να αποθεώσει την εγγενή αρπακτικότητα του ανθρώπου κραδαίνοντας θριαμβευτικά το λάβαρο της “προόδου”. Συνέχεια