Εννέα άρθρα

Μπορείτε να βρείτε εδώ συγκεντρωμένα εννέα άρθρα των τελευταίων πέντε ετών για το τέλος της βεβαιότητας, σε μορφή pdf.  Μερικά έχουν παρουσιαστεί σ’ αυτό το μπλογκ.

Advertisements

Τροτσκιστές και τραπεζίτες

Το κείμενο που ακολουθεί (αρχικά είχε τη μορφή επιστολής) προέκυψε μετά από συζητήσεις με φίλους πριν τρία-τέσσερα περίπου χρόνια σχετικά με την αυθεντικότητα ή όχι ενός ισπανικού βιβλίου (ή μάλλον κεφαλαίου βιβλίου) που υποτίθεται ότι περιγράφει την ανάκριση του τροτσκιστή Κρίστιαν Ρακόβσκυ κατά τις Δίκες της Μόσχας. Με αφορμή την αναφορά αυτού του γεγονότος σε ένα καινούργιο τότε βιβλίο του δημοσιογράφου Σπύρου Χατζάρα και την, λόγω κρίσεως, επανεμφάνιση των εθνικοσοσιαλιστικών απόψεων για τον ρόλο των τραπεζιτών και των κομμουνιστών (και των Εβραίων βεβαίως) στη διαμόρφωση του σημερινού κόσμου, το ενδιαφέρον ήταν έντονο και οι συζητήσεις ζωηρές. Και εξ όσων είμαι σε θέση να γνωρίζω, τέτοια ζητήματα συνεχίζουν και σήμερα να απασχολούν αρκετούς. Είναι άραγε αληθινά αυτά που υποτίθεται ότι είπε ο Ρακόβσκυ κατά την ανάκρισή του; Κατ’ εμέ, δεν έχει καμία πλέον σημασία εάν είναι ή δεν είναι αληθινά. Η συζήτηση τέτοιων ιστοριών, που ανασύρονται από παλιά συρτάρια και αποπειρώνται να αναβιώσουν γηραλέες ιδεολογίες και μισοξεχασμένες συγκρούσεις, συσκοτίζει αυτό που πραγματικά συμβαίνει στις μέρες μας – τη βαθειά και μη-ανατάξιμη κρίση του βιομηχανικού πολιτισμού. Και το χειρότερο, εμποδίζει κάθε σοβαρή συζήτηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ρεαλιστικές πολιτικές για τις πρωτοφανείς συνθήκες φτωχοποίησης και αποανάπτυξης που αντιμετωπίζουμε.

~ Gregorius

—ο—

Από την ανάκριση του Ρακόβσκυ
στις επερχόμενες εκατόμβες

του Gregorius

Ανάμεσα στις πολλές θεωρίες συνωμοσίας που κυκλοφορούν αυτό τον καιρό, ίσως θα πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα το κείμενο της υποτιθέμενης ανάκρισης του Κρίστιαν Ρακόβσκυ, ενός πρωταγωνιστικού προσώπου της μπολσεβίκικης επανάστασης, από τη σοβιετική μυστική αστυνομία (NKVD) το 1938, λίγο πριν δικαστεί στη δίκη των 21, μια από τις περίφημες δίκες της Μόσχας. Μπορεί να δει κανείς αυτό το κείμενο στα αγγλικά στις παρακάτω ιντερνετικές διευθύνσεις — αν και πρόσφατα διαπίστωσα πως το έχουν κατεβάσει:

http://www.scribd.com/doc/34310326/Red-Symphony ή

http://ia700202.us.archive.org/5/items/RedSymphony/RedSymphony.pdf

Το κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύθηκε ως κεφάλαιο XL ενός ισπανικού βιβλίου με τίτλο Sinfonia en Rojo Mayor (Συμφωνία σε Κόκκινο Μείζον) και υποτίθεται πως είναι η ισπανική μετάφραση μιας ρωσικής μετάφρασης της απομαγνητοφώνησης της ανάκρισης που έγινε στα γαλλικά. Η απομαγνητοφώνηση και η μετάφραση στα ρωσικά υποτίθεται πως έγιναν από τον συγγραφέα του βιβλίου, τον γιατρό Γιοσίφ Μαξίμοβιτς Λαντόβσκυ, που ήταν παρών για να χορηγεί κρυφά κάθε τόσο στον ανακρινόμενο κάποιο ελαφρό διεγερτικό μέσα στο ουίσκυ του (ναι, ήταν μια πολύ ασυνήθιστη για τα σταλινικά δεδομένα ανάκριση!)

Το κείμενο έχει περάσει από πολλές γλώσσες – γαλλικά > ρωσικά > ισπανικά > αγγλικά – για να φτάσει σ’ εμάς. Δηλαδή, σαν την ιστορία που αφηγείται η Διοτίμα στην αφήγηση του Σωκράτη στον περί έρωτος διάλογο του Πλάτωνος, υπάρχουν κι εδώ πολλές διαμεσολαβήσεις ανάμεσα στο αρχικό γεγονός (αν έγινε ποτέ) και στη δική μας συνείδηση. Με άλλα λόγια, έχουμε να κάνουμε με μυθικά υλικά. Υπάρχει άραγε αλήθεια (α-λήθεια) πίσω απ’ όλα αυτά;

Συνέχεια

Requiem για ένα πολιτισμό

Η συνεχώς επιδεινούμενη οικονομική κατάρρευση σκεπάζει και κρύβει από τα μάτια των περισσοτέρων τη βαθύτερη τελική κρίση που αντιμετωπίζει ο δυτικός και παγκοσμιοποιημένος πλέον πολιτισμός. Για τον παρατηρητή που τολμάει να δει κατάματα την πραγματικότητα, η οικονομική κατάρρευση είναι απλώς μια πρώιμη μόνο φάση της δραματικής μεταμόρφωσης του κόσμου μας. Εκείνο που φανερά κρίνεται είναι οι ίδιες οι ρίζες του σημερινού πολιτισμού, τα θεμελιακά ιδεολογήματα της προόδου, της ανάπτυξης και του ουμανισμού – τα ζωτικά δηλαδή ψεύδη που οδήγησαν στον βιομηχανισμό, τη μαζική καταναλωτική κοινωνία, τη λεηλασία του περιβάλλοντος και του Τρίτου Κόσμου και την κατασπατάληση μη-ανανεώσιμων ενεργειακών πόρων και πρώτων υλών.

Μαζί με το καταρρέον χρηματοπιστωτικό σύστημα αρχίζει να χάνεται και η πίστη στις παλιές συνταγές της ασυγκράτητης οικονομικής επέκτασης. Το θέαμα των πανικόβλητων ελίτ που μάταια προσπαθούν να αναστήσουν το πτώμα της οικονομίας με ωκεανούς πληθωριστικού χρήματος δείχνει το αδιέξοδο, την ταραχή και τον φόβο των σημαιοφόρων του συστήματος. Τίποτα δεν λειτουργεί πια. Ούτε τα ξόρκια των ελευθεροαγοριτών ούτε τα μαγικά μαντζούνια των κρατικοελεγκτών. Η οικονομία όπως την ξέραμε εξέπνευσε. Και μαζί της ένα ολόκληρο σύμπαν βεβαιοτήτων, αξιών, σχεδίων, προγραμμάτων, σχέσεων, τρόπων ζωής…

Κανείς βέβαια δεν είναι πιο κατάλληλος να μιλήσει για το τέλος του βιομηχανικού πολιτισμού από τον Όσβαλντ Σπένγκλερ – τον Γερμανό συγγραφέα που στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου συνέγραψε το μνημειώδες δίτομο έργο Η Παρακμή της Δύσης. Στον αιώνα που πέρασε από τη συγγραφή της μέχρι σήμερα, Η Παρακμή της Δύσης ήταν ένα tours-de-force στην τραγωδία των πολιτισμών, ένα κρύο ντους ρεαλισμού απέναντι στις ιαχές του Δυτικού τριουμφαλισμού. Σήμερα, που η παραίσθηση της άπειρης ανάπτυξης σ’ ένα μικρό, και πεπερασμένο βεβαίως, πλανήτη χάνεται, Η Παρακμή της Δύσης παραμένει μια θεμελιακή αναφορά για όσους προσπαθούν να καταλάβουν τι πραγματικά συμβαίνει. Μπορεί να τη βρει κανείς στα βιβλιοπωλεία σε μια προσεγμένη έκδοση των εκδόσεων Δαρδάνου και σε μετάφραση και σημειώσεις του Λευτέρη Αναγνώστου.

Στο μεταξύ, και αν δεν είσθε ακόμα έτοιμος/η να αντιμετωπίσετε 1.250+ απαιτητικές και πυκνοτυπωμένες σελίδες, μια μικρή γεύση των θέσεων του Σπένγκλερ μπορεί να σας δώσει το βιβλίο του Άνθρωπος και Τεχνική που σας προσφέρω σήμερα, εννοείται δωρεάν, σε μετάφραση δική μου και σε μορφή pdf. Πρόκειται για ένα μικρό βιβλίο (41 σελίδες Α4) που συνοψίζει μερικές από τις βασικότερες απόψεις του Σπένγκλερ για την ανθρώπινη μοίρα. Μπορείτε να το ανοίξετε κάνοντας κλικ εδώ και να το διασώσετε στον υπολογιστή σας.

Αν μπορεί να βγει μια στάση ζωής για όσους συνειδητοποιούν την τραγικότητα του καιρού μας, μπορεί να τη δει κανείς στο τέλος αυτού του μικρού βιβλίου. “Η αισιοδοξία είναι δειλία”, μας λέει ο Σπένγκλερ. “Μόνο οι ονειροπόλοι πιστεύουν πως υπάρχει διέξοδος”. Και κλείνει το σύντομο αυτό βιβλίο του με έναν ύμνο στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια:

Γεννηθήκαμε αυτό τον καιρό και πρέπει με γενναιότητα να ακολουθήσουμε το μονοπάτι για το μοιραίο τέλος. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Καθήκον μας είναι να υπερασπίσουμε το χαμένο μετερίζι, χωρίς ελπίδα σωτηρίας, σαν τον Ρωμαίο εκείνο στρατιώτη που τα κόκαλά του βρέθηκαν μπροστά από μια πόρτα στην Πομπηία — κατά την έκρηξη του Βεζούβιου είχε πεθάνει στο πόστο του επειδή ξέχασαν να τον ανακαλέσουν. Αυτό θα πει μεγαλείο. Αυτό θα πει να είναι κανείς καθαρόαιμο. Το τιμημένο τέλος είναι το μόνο που δεν μπορεί να αφαιρεθεί από τον άνθρωπο.

Μια διπλή θανάσιμη κληρονομιά

Αν δεν ήταν τραγική ως προς τις επιπτώσεις της, θα ήταν διασκεδαστική η επιμονή των οικονομολόγων στις βαρύγδουπες λογιστικές αφαιρέσεις τους: Όταν ένας πόρος ακριβαίνει ή γίνεται δυσεύρετος, μας λένε, τότε οι παραγωγοί στρέφονται σε άλλους φθηνότερους πόρους ή βρίσκουν άλλες τεχνολογικές λύσεις. Από τα ύψη του ελεφάντινου πύργου της ακαδημαϊκής νομενκλατούρας, η σκέψη αυτή ακούγεται άψογη. Όταν, φερ’ ειπείν, σου λείπει το πετρέλαιο, κάνεις έτσι και αγοράζεις φυσικό αέριο. Κι όταν αυτό ακριβαίνει πολύ, πατάς ένα κουμπί και μπαίνεις σε τεχνολογικούς παραδείσους, ένθα ουκ έστι ενεργειακή έλλειψη: Να πυρηνικά εργοστάσια παραγωγής ενέργειας, να φωτοκύτταρα στη Σαχάρα, να ενέργεια μηδενικού σημείου και να ό,τι άλλο βγει από το μεγάλο κουτί των παραισθήσεων. Καταπληκτικά πράγματα.

Στον πραγματικό πλανήτη Γη, όμως, οι πόροι είναι πεπερασμένοι. Υπάρχει τόσο πετρέλαιο και ούτε ένα βαρέλι περισσότερο. Υπάρχει τόσο αέριο και ούτε ένα κυβικό μέτρο παραπάνω. Κι απ’ αυτά έχουμε ήδη καταναλώσει τα μισά. Τα πυρηνικά εργοστάσια κάποια στιγμή παράγουν Τσερνόμπιλ και Φουκουσίμες και μαζί με τα φωτοκύτταρα και τις ανεμογεννήτριες δεν μπορούν με τίποτα να χορτάσουν την ακόρεστη ενεργειακή πείνα του αδηφάγου καπιταλισμού. Όσο για τη δωρεάν κβαντική ενέργεια του μηδενικού σημείου, ε, αφήστε το καλύτερα. Στον πραγματικό λοιπόν κόσμο, όταν δεν έχεις έναν αναγκαίο πόρο (π.χ. νερό, πετρέλαιο ή γεωργική γη) ή όταν είναι πολύ ακριβός, ποτέ δεν κάνεις αυτά που εισηγείται η προπαγάνδα που λέγεται οικονομολογία. Δεν υπάρχουν υποκατάστατα πόρων και όλοι μαζί οι πόροι είτε λιγοστεύουν είτε δεν επαρκούν να ικανοποιήσουν την τερατώδη ζήτηση. Αυτό που κάνεις είναι απλό, ξεκάθαρο και ιστορικά δοκιμασμένο: Τον αρπάζεις από τον γείτονά σου – εφ’ όσον φυσικά μπορείς. Κι αν αυτό δεν το επιτρέπει ανοιχτά η πολυδιαφημισμένη πολιτική ορθότητα του καιρού μας, περιμένετε λίγο και θα το δείτε κι αυτό. Οι πόλεμοι των πόρων πάντα υπήρχαν (λόγου χάρη, τί άλλο ήταν η αποικιοκρατία;), αλλά σε λίγο δεν θα χρειάζεται να τηρούνται ούτε τα προσχήματα.

Καθώς ο κόσμος μας καταβαίνει στη μεταβιομηχανική εποχή, κουβαλάει μαζί του τη διπλή θανάσιμη κληρονομιά του καπιταλισμού: Μειούμενους φυσικούς πόρους και κλιματική αλλαγή. Αυτή τη διπλή κληρονομιά εξετάζει  στο άρθρο που ακολουθεί ο Michael Klare, συγγραφέας των βιβλίων Blood and Oil και The Race for What’s Left

~ Gregorius

Συνέχεια

Το εξαφανιζόμενο μέλλον

Και το αύριο δεν μπορεί να φέρει
Παρά μονάχα τη ματιά της Μέδουσας,
Κατάπληκτα χρόνια σ’ ανέμους κακούς,
Ήχους σαλπίγγων σε δάση καμένα.
~ Σπύρος Μάνδρος, Μητρόπολη, 1981

Μια εικόνα: Φαντασθήτε τον χρόνο σαν ένα ωκεάνιο κύμα που ορμάει ασυγκράτητο προς κάπου. Πίσω του μένουν τα απόνερα του αναλλοίωτου και παντοτεινού παρελθόντος, ενώ μπροστά ξανοίγονται οι μυστηριώδεις, αχανείς κι ακατανόητες εκτάσεις του μέλλοντος. Η αφρισμένη κορυφή του κύματος είναι το ακόμα πιο μυστηριώδες παρόν, όπου βρίσκεται αλυσοδεμένος ο καθένας μας, καταδικασμένος να σερφάρει ισόβια.

Φιλοσοφικά, η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της έννοιας του χρόνου είναι ίσως το φευγαλέο και αιώνια παρόν παρόν, αλλά εκείνο που μας ανησυχεί και μας απασχολεί είναι το μέλλον. “Τί μας επιφυλάσσει το μέλλον; Τί κρύβει το μέλλον; Το φωτεινό, το σκοτεινό, το αόρατο μέλλον…” Τέτοια ερωτήματα μας βασανίζουν απ’ την αυγή της Ιστορίας και τροφοδοτούν τις προφητικές μας τέχνες, τα μεταφυσικά μας οράματα, τους πολιτικούς μας αγώνες, τις καθημερινές μας προσπάθειες, τη λαχτάρα να διασφαλίσουμε τα παιδιά μας. Η αγωνία για το αύριο είναι θεμελιώδες συστατικό της ύπαρξής μας. Στο κάτω κάτω της γραφής, ξέρουμε πως η μόνη σίγουρη έκβαση του μέλλοντος κάποια στιγμή είναι το προσωπικό μας τέλος και — κρίνοντας από την Ιστορία — το εξίσου σίγουρο τέλος του πολιτισμού μας. Έχουμε κάθε λόγο να ανησυχούμε.

Συνέχεια

Η χαρά της εθνικής χρεωκοπίας

Μάλλον η θλίψη της εθνικής χρεωκοπίας. Ο Ντμίτρυ Ορλόφ είναι Ρώσος συγγραφέας που ζει στις ΗΠΑ. Έγινε γνωστός με το βιβλίο του Reinventing Collapse (Ξαναεφευρίσκοντας την κατάρρευση), όπου περιγράφει την πολιτική και οικονομική κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, όπως ο ίδιος την έζησε, και προβάλλει την εμπειρία του στη διαφαινόμενη αμερικανική κατάρρευση. Παρουσιάζει τις απόψεις του στο μπλογκ ClubOrlov. Με τη σύντομη αυτή εισαγωγή του σε μια μελέτη του Ντέιβιντ Κόροβιτς επιβεβαιώνει τις απόψεις του για την επικείμενη κατάρρευση της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Ο Κόροβιτς είναι Ιρλανδός και βιώνει κατά παρόμοιο μ’ εμάς τρόπο την οικονομικοπολιτική κατάρρευση της χώρας του. Τα εντυπωσιακά άρθρα και μελέτες του στο έξοχο ιρλανδικό site και δεξαμενή σκέψης Feasta αναλύουν τα οξύτατα προβλήματα των παγκοσμιοποιημένων μας αλληλεξαρτήσεων και επισημαίνουν το λίαν πιθανό ενδεχόμενο μιας αιφνίδιας παγκόσμιας συστημικής κατάρρευσης.

Μπορείτε να δείτε και ένα ακόμα κείμενο του Κόροβιτς με τίτλο Στα όρια της ανάπτυξης, μεταφρασμένο στα ελληνικά, όπου ο συγγραφέας εξηγεί με απλά λόγια τις θέσεις του.

~ Gregorius

o o o

του Dmitry Orlov

Οι 78 σελίδες της σοβαρής και κάπως φορτωμένης με ορολογίες μελέτης του Ντέιβιντ Κόροβιτς (David Korowicz) με τίτλο Trade Off: Financial system supply-chain cross contagion – a study in global systemic collapse δεν είναι γρήγορο ή εύκολο ανάγνωσμα, αλλά είναι ένα πολύ σημαντικό ανάγνωσμα. Διευκρινίζει πολύ καλά την έννοια της αλλεπάλληλης χρεωκοπίας, κατά την οποία η χρηματοπιστωτική κατάρρευση αναπόδραστα οδηγεί σε πολιτική και οικονομική κατάρρευση χωρίς δυνατότητα συγκράτησης αυτής της διαδικασίας ή έστω αλλαγής της πορείας της. Ίσως αυτό να ακούγεται σαν μια πολύ απαισιόδοξη θέση και πράγματι είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε ότι θα μπορούσε να προκαλέσει μια χαρούμενη αντίδραση σε οποιοδήποτε άτομο με σώας τας φρένας του. Αλλά σ’ εκείνους που θεωρούν πολύ σημαντικό να καταλάβουν τι συμβαίνει, ο Κόροβιτς προσφέρει μια μεγάλη δόση ρεαλισμού. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να προειδοποιήσουμε: “Εγκαταλείψτε κάθε αισιοδοξία εσείς που εισέρχεστε εδώ!”[1]

Συνέχεια

Στη Ζώνη του Λυκόφωτος

Η οικο­νο­μική κρίση στη χώρα μας και διε­θνώς τρα­βάει σε μάκρος και που­θενά δεν φαί­νε­ται “το φως στην άκρη του τού­νελ”. Αντί­θετα, η κρίση βαθαί­νει όλο και περισ­σό­τερο και πλη­θαί­νουν οι χώρες που πλη­σιά­ζουν στη δική μας δεινή θέση (προς το παρόν πάντως παρα­μέ­νουμε πρω­το­πό­ροι). Αλλά πάντοτε η ελπίδα πεθαί­νει τελευ­ταία κι έτσι κάθε φορά τα μέτρα λιτό­τη­τας που επι­βάλ­λουν οι κυβερ­νή­σεις και τα υπε­ρε­θνικά διευ­θυ­ντή­ρια είναι πάντοτε τα “τελευ­ταία” και η περι­πό­θητη ανά­πτυξη όπου να ’ναι θα φανεί στη γωνία. Έρχε­ται πράγ­ματι η ανά­πτυξη, όπως μας δια­βε­βαιώ­νουν πολι­τι­κοί και κόμ­ματα, τρα­πε­ζί­τες και Ευρω­παίοι επί­τρο­ποι; Ή μήπως θα πρέ­πει να σκε­φτούμε το μέχρι πρό­τι­νος αδια­νό­ητο – ότι η οικο­νο­μία της ανά­πτυ­ξης τελεί­ωσε κι έχουμε μπει σε μια νέα ιστο­ρική περί­οδο απο­α­νά­πτυ­ξης με άδηλη έκβαση;

Φιλο­ξε­νούμε σήμερα ένα άρθρο του Νταί­η­βιντ Κόρο­βιτς (David Korowicz) με τίτλο Στα όρια της ανά­πτυ­ξης. Ο συγ­γρα­φέας είναι Ιρλαν­δός, άρα βιώ­νει ένα παρό­μοιο μ’ εμάς δράμα και είναι έτσι σε θέση να γνω­ρί­ζει από πρώτο χέρι τι σημαί­νει να βου­λιά­ζει μια κοι­νω­νία και μια οικο­νο­μία. Και ύστερα από τόσα χρό­νια “λιτό­τη­τας” στη χώρα του, όπως και στην Ελλάδα, βλέ­πει πια χωρίς αυτα­πά­τες ότι η βασική πηγή των βασά­νων μας είναι η σύγκρουση ανά­μεσα στις ατο­μι­κές και συλ­λο­γι­κές μας προσ­δο­κίες (τις συντά­ξεις και την αγο­ρα­στική μας δύναμη, την εργα­σία και τις απο­τα­μιεύ­σεις μας, τις υπη­ρε­σίες υγείας και εκπαί­δευ­σης) και στο τι μπο­ρούμε να έχουμε πλέον. “Έχουμε συνη­θί­σει”, γρά­φει ο Κόρο­βιτς, “στην καθη­συ­χα­στική σκέψη ότι στο τέλος κάθε οικο­νο­μι­κής ύφε­σης, όσο βαθιά ή παρα­τε­τα­μένη κι αν είναι, η ανά­πτυξη και η ευη­με­ρία θα απο­γειω­θούν και πάλι. Έχουμε την αίσθηση πως η οικο­νο­μική ανά­πτυξη, αν και ιδιό­τροπη καμιά φορά, είναι η φυσική τάξη του κόσμου”. Φαί­νε­ται όμως πως η “φυσική τάξη του κόσμου” μας έχει διαταραχθεί…

“Όποιες κι αν είναι οι οικο­νο­μι­κές συμ­φο­ρές της Ιρλαν­δίας [και της Ελλά­δας], η πραγ­μα­τική φού­σκα χρέ­ους είναι παγκό­σμια”, σημειώ­νει επί­σης. Και εκεί ακρι­βώς βρί­σκε­ται η αιτία των δει­νών μας: Είμα­στε εξαρ­τη­μέ­νοι για την επι­βί­ωσή μας από ένα πυκνό δίκτυο παγκο­σμιο­ποι­η­μέ­νων αλλη­λε­ξαρ­τή­σεων. Δεν υπάρ­χει πια τοπική οικο­νο­μία για να κατα­φύ­γουμε σ’ αυτήν τώρα που η παγκο­σμιο­ποι­η­μένη οικο­νο­μία κλυ­δω­νί­ζε­ται και γονα­τί­ζει. Το δράμα που ζούμε είναι τοπικό και προ­σω­πικό, αλλά οι αιτίες του είναι παγκό­σμιες. Και καθώς το παγκο­σμιο­ποι­η­μένο χρη­μα­το­πι­στω­τικό σύστημα – ή καπι­τα­λι­στικό ή βιο­μη­χα­νικό ή πλου­το­κρα­τικό ή δικτα­το­ρία των τρα­πε­ζι­τών, πείτε το όπως θέλετε – συνα­ντά τις Ερι­νύες του, όλοι μαζί, άνθρω­ποι, επι­χει­ρή­σεις, κράτη, θεσμοί, μπαί­νουμε σε μια θανά­σιμη δίνη. Πού οφεί­λε­ται όμως η παγκο­σμιο­ποι­η­μένη οικο­νο­μική φού­σκα; Ο Κόρο­βιτς υπο­στη­ρί­ζει ότι αιτία είναι η σύγκλιση των ενερ­γεια­κών και περι­βαλ­λο­ντι­κών ορίων της ανθρώ­πι­νης οικο­νο­μίας (παρα­έ­γινε μεγάλη για τον μικρό πλα­νήτη μας) με τα βαθύ­τατα προ­βλή­ματα ενός ετοι­μόρ­ρο­που νομι­σμα­τι­κού και χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συστή­μα­τος. Έχουμε από τη μια πλευρά την κορύ­φωση της παγκό­σμιας παρα­γω­γής πετρε­λαίου (Peak Oil), την κορύ­φωση της παρα­γω­γής τρο­φί­μων, την κορύ­φωση της παρα­γω­γής βασι­κών ορυ­κτών και τη μαζική μόλυνση του ανθρώ­πι­νου περι­βάλ­λο­ντος με τα από­βλητα του θερ­μο­δυ­να­μι­κού συστή­μα­τος της παγκο­σμιο­ποι­η­μέ­νης οικο­νο­μίας. Και έχουμε από την άλλη ένα τρα­πε­ζικό και χρη­μα­το­πι­στω­τικό σύστημα προ­σα­να­το­λι­σμένο στην ανά­πτυξη, όταν η ανά­πτυξη φανερά δεν είναι πλέον δυνατή, βου­λιαγ­μένο στα χρέη και ουσια­στικά χρε­ω­κο­πη­μένο, που πάνω του επι­κρέ­με­ται ο τερά­στιος όγκος των παρα­γώ­γων συμ­βο­λαίων – με δεκα­πλά­σια ή εικο­σα­πλά­σια αξία από τη παγκό­σμια οικο­νο­μία! Μέσα σ’ αυτές τις μυλό­πε­τρες αλέ­θε­ται πλέον η ζωή και τα σχέ­διά μας, οι προσ­δο­κίες και η καθη­με­ρι­νό­τητά μας.

Πόσο μπο­ρεί να κρα­τή­σει ακόμα αυτή η κατά­σταση; “Είναι οξύ­μωρο να λέμε πως μπο­ρούμε να κάνουμε για πάντα κάτι μη-βιώσιμο”, γρά­φει ο Κόρο­βιτς. Όλο και κάτι μπο­ρεί να συμ­βεί, ένα αιφ­νί­διο γεγο­νός, μια απρό­βλε­πτη επί­πτωση ενερ­γειών ρου­τί­νας, μια ξαφ­νική πολι­τική από­φαση κάπου στον πλα­νήτη, ένας “Μαύ­ρος Κύκνος” μπο­ρεί να πετά­ξει – όπως ονο­μά­ζουν οι χρη­μα­τι­στές τέτοια απρό­βλε­πτα συμ­βά­ντα – και το χρη­μα­το­πι­στω­τικό σύστημα μπο­ρεί να παγώ­σει, έστω και για λίγες μέρες. Και η μόλυνση μπο­ρεί να μετα­δο­θεί στα παγκο­σμιο­ποι­η­μένα δίκτυα τρο­φο­δο­σίας που δια­κι­νούν τρό­φιμα, φάρ­μακα, ανταλ­λα­κτικά, προ­ϊ­ό­ντα, εξαρ­τή­ματα και πρώ­τες ύλες και ανά­λογα με τη σοβα­ρό­τητά της μπο­ρεί να μας δημιουρ­γή­σει υπαρ­ξιακά προ­βλή­ματα, επι­σι­τι­στι­κές και ανθρω­πι­στι­κές κρί­σεις και ποιός ξέρει τι άλλο. Η αλή­θεια είναι πως ζούμε σε ένα ετοι­μόρ­ροπο σύστημα χωρίς στον ορί­ζο­ντα να δια­φαί­νε­ται η δυνα­τό­τητα επι­στρο­φής στον “παλιό καλό καιρό”. Ίσως σιγά σιγά θα πρέ­πει να αρχί­σουμε να ξεχνάμε τη μαγική λέξη “ανά­πτυξη” και να ανα­ζη­τή­σουμε άλλες λύσεις.

Παρά τη ζοφερή πραγ­μα­τι­κό­τητα που απο­κα­λύ­πτει, ο Κόρο­βιτς δια­τη­ρεί κάποια αισιο­δο­ξία. Γράφει:

Ναι, μπο­ρούμε και θα χτί­σουμε τοπι­κές λίγο πολύ οικο­νο­μίες από τα ερεί­πια της παγκο­σμιο­ποι­η­μέ­νης οικο­νο­μίας. Θα είναι μια πολύ πιο φτωχή οικο­νο­μία όπου θα έχουμε χάσει πολλά από αυτά που θεω­ρούμε αυτο­νό­ητα. Αλλά θα μπο­ρεί να μας προ­σφέ­ρει μια καλή ζωή, όπου οι βασι­κές μας ανά­γκες θα καλύ­πτο­νται, όπου η ζωή μας θα μπο­ρεί να έχει νόημα και όπου θα μπο­ρούμε να βρούμε ένα πλού­σιο έδα­φος εμπειρίας.

Αλλά αυτό που τον προ­βλη­μα­τί­ζει είναι τι θα συμ­βεί στο μεσο­διά­στημα μέχρι να επι­στρέ­ψουμε στις τοπι­κές οικο­νο­μίες. Προ­φα­νώς έχουμε μπει στη Ζώνη του Λυκό­φω­τος.

~ Gregorius

Συνέχεια

Η Θεωρία του Ολντουβάι

Τελικά, μόνο από περηφάνεια ή βαθιά άγνοια ή δειλία αρνούμαστε να δούμε στο παρόν τα χαρακτηριστικά των καιρών που έρχονται.
Marguerite Yourcenar, 1951

Ανατολικά της πεδιάδας του Σερενγκέτι στην Ανατολική Αφρική απλώνεται το Φαράγγι του Ολντουβάι. Έχει μήκος 48 χιλιόμετρα και από πολλούς ονομάζεται “το λίκνο της ανθρωπότητας”. Εδώ πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια ξεκίνησε η αργή πορεία από τα ανθρωποειδή προς τον σημερινό άνθρωπο. Και όπως δείχνουν τα ευρήματα των παλαιοντολόγων, εδώ ξεκίνησαν και οι πρώτες κοινωνίες της Λίθινης Εποχής.

Το Φαράγγι του Ολντουβάι είναι και το θέμα, η αλληγορία, ο συμβολισμός της Θεωρίας του Ολντουβάι που υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος σύντομα θα επιστρέψει στον τρόπο ζωής της Λίθινης Εποχής. Παραδόξως, η ανατριχιαστική αυτή θεωρία δεν διατυπώνεται από κάποιον μανιακό προφήτη, αλλά από ένα ψύχραιμο τεχνοκράτη, τον καθηγητή μηχανικό δρ. Richard C. Duncan, ειδικό στα ενεργειακά δίκτυα. Και στα δύο παλιά ερωτήματα “από πού ερχόμαστε;” και “πού πάμε;” ο δρ. Duncan δίνει την ίδια απάντηση: Το φαράγγι του Ολντουβάι. Κατ’ αυτόν, ο σημερινός βιομηχανικός πολιτισμός είναι μια στιγμιαία αιχμή, ένα περαστικό κύμα που δεν μπορεί να επαναληφθεί. Ο ίδιος ο Duncan αφηγείται πώς άρχισε να τον απασχολεί η Θεωρία του Ολντουβάι: Συνέχεια

Κρίση και παγκοσμιοποίηση

Στην προηγούμενη ανάρτησή μας, «Ο καπιταλισμός αγγίζει το τέλος του»,  είδαμε τον καθηγητή Wallerstein να προβλέπει το τέλος του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού και την αντικατάστασή του από ένα άλλο, επίσης παγκοσμιοποιημένο, σύστημα με άγνωστη ακόμα μορφή. Η παγκοσμιοποίηση όμως προϋποθέτει ένα πλανητικό δίκτυο εμπορικών συναλλαγών και διακίνησης αγαθών, γεγονός που με τη σειρά του χρειάζεται τεράστια ποσά διαθέσιμης ενέργειας (πετρέλαιο, αέριο), άφθονες πρώτες ύλες (μέταλλα και άλλα ορυκτά, γεωργικά προϊόντα) κ.ά. Παρατηρούμε όμως τα τελευταία χρόνια μια καθήλωση, αν όχι ακόμα ελλείψεις, στη διαθεσιμότητα όλων αυτών των πόρων, πράγμα που έχει οδηγήσει σε συνεχή αύξηση των τιμών τους.

Μια διαφορετική ερμηνεία της καπιταλιστικής κρίσης δίνει το άρθρο που δημοσιεύουμε σήμερα. Απέναντι στις οικονομολογικές αφαιρέσεις του καθηγητή, αντιπαραθέτει τα φυσικά όρια πάνω στα οποία έχει σκοντάψει πλέον ο καπιταλισμός: Κορύφωση της άντλησης του πετρελαίου (peak oil), οξύτατες ελλείψεις σε κρίσιμες πρώτες ύλες, μια ολοένα και βαθύτερη περιβαλλοντική κρίση κ.ά. Όμως τα προβλήματα αυτά δεν απειλούν μόνο να καταστρέψουν το σύστημα παραγωγής και διανομής αγαθών, τρόπου ζωής και σκέψης, που ονομάζουμε καπιταλισμό, αλλά ακυρώνουν και κάθε δυνατότητα παγκοσμιοποίησης. Αντίθετα λοιπόν με την άγνωστης μορφής νέα παγκοσμιοποίηση του καλού καθηγητή, η σκέψη μας κατ’ ανάγκη οδηγείται σε ένα κόσμο που συνεχώς κατακερματίζεται, όπου την κυρίαρχη σήμερα θέση της έννοιας παγκοσμιοποίηση αρχίζει να καταλαμβάνει η τοπικότητα. Στο διεθνοπολιτικό επίπεδο βλέπουμε κάτι αντίστοιχο: Την ανάδυση της πολυπολικότητας.

~ Gregorius

Συνέχεια